Innovatief en Effectief Onderwijs

Onderzoekslijn 1:
Onderzoek naar Appreciative Inquiry (Waarderend Onderzoeken) als methodiek voor onderwijsinnovatie

Dit onderzoek gaat over het de toepasbaarheid en waarde van de principes van Appreciative Inquiry (AI; Waarderend Onderzoeken) als leidend proces voor onderwijsinnovatie. AI is een verandermethodiek die tot op heden voornamelijk is ingezet voor organisatieverandering, die in de literatuur wordt beschreven als een veranderingsmethode die systematisch zoekt naar ‘wat goed werkt’, naar ‘het beste’ in mensen, hun organisatie en de wereld om hen heen. AI suggereert dat in plaats van het oplossen van problemen juist gericht zou moeten worden op de mogelijkheden die mensen met elkaar kunnen ontplooien. Toegepast op het onderwijs zijn dan leidende vragen: ‘Waar zit de kracht van deze opleiding?’, ‘Waar zit de kracht van de individuele docent of het docententeam?’. Vervolgens gaat het om het verder ontplooien van wat al in deze docententeams (latent) aanwezig is.

Gewoonlijk wordt een innovatieproces in het onderwijs gestart met een probleemanalyse (Ragan & Smith, 1999). Eerst wordt zorgvuldig en uitgebreid in kaart gebracht wat er in de huidige situatie verkeerd gaat of niet werkt om vervolgens te bepalen wat moet veranderen om de gewenste situatie te bereiken. Onze aanname is dat problematiseren een negatieve impact heeft op de mogelijkheden om tot innovaties te komen.

Appreciative Inquiry (AI, waarderend onderzoeken) gebruikt een tegengestelde benadering (Masselink & de Jong, 2008). AI focusseert, in tegenstelling tot problematiseren, in de beginfase van het innovatieproces op het in kaart brengen van succes en ‘kracht’ van docenten op basis van het delen en analyseren van succesverhalen. Vanuit deze positieve modus wordt vervolgens geïnnoveerd. In het AI-proces worden vier fasen doorlopen: Discovery (waarderen wat is), Dream (verbeelden wat mogelijk is), Design (ontwerpen wat nodig is) en Delivery (mogelijk maken van wat nodig is).

Dit onderzoek gaat over de mogelijkheden van AI en de bijdrage ervan aan onderwijsinnovatie. De basis aanname is dat het toepassen van de principes van AI bij het proces van onderwijsinnovatie een belangrijke en effectieve bijdrage kan leveren aan de innovatiekracht van docenten. Voor het onderzoek worden op verschillende plekken (bijv. binnen onderwijsteams maar ook de docentenkring van Saxion) bijeenkomsten georganiseerd waarbij de verschillende stappen van de Appreciative Inquiry methode worden doorlopen. Deze bijeenkomsten worden geëvalueerd en de resultaten van de onderwijsinnovaties die naar aanleiding van de bijeenkomsten worden geïmplementeerd, worden gemeten. De volgende onderzoeksvragen staan daarbij centraal:

• Hoe kunnen AI principes worden toegepast in het onderwijsinnovatie proces?
• Welk effect heeft de AI methode op het stimuleren en inzetten van de innovatieve kracht van docenten?
• Levert de AI methode tot zinvolle en effectieve innovaties?
• Inventarisatie van onderzoeksmethodologische dilemma’s bij deze onderzoeksvorm?
   

Voor meer informatie:  
Mark Gellevij: m.r.m.gellevij@saxion.nl of Kariene Mittendorff: k.m.mittendorff@saxion.nl

Onderzoekslijn 2:
Inventarisatiestudie naar onderwijsinnovaties door docenten binnen Saxion

Docenten worden steeds meer als de belangrijkste acteurs voor het tot stand brengen van verandering en vernieuwing in het onderwijs gezien (Bakkens, Vermunt & Wubbels, 2009).

In deze studie onderzoeken wij welke onderwijsinnovaties docenten binnen Saxion zélf hebben geïnitieerd (bottom-up innovaties) en met welke (top-down) innovaties zij zijn geconfronteerd. In aanvulling geeft het onderzoek antwoord op de vraag waartoe deze innovaties hebben geleid om een globale indruk te krijgen van de bereikte effecten.

Het onderzoek richt zich op innovaties op micro niveau, die wij definiëren als ‘vernieuwen dan wel sterk verbeteren van onderwijsprocessen’. Innovaties kunnen zich bijvoorbeeld richten op de didactiek en vorm van instructie, op het toetsen van verworven kennis en competenties, of op het begeleiden en adviseren van studenten over de persoonlijke ontwikkeling en loopbaan.

Het doel van dit onderzoek is een overzicht te verkrijgen van innovaties die zowel bottom-up als top-down binnen Saxion plaatsvinden. Onze aanname is dat vooral de bottom-up ontwikkelde en geïmplementeerde innovaties docenten in hun professionele ontwikkeling bevorderen en een rijk leerklimaat voor studenten en docenten helpt te creëren (Garcia & Roblin, 2007). Als tweede doel inventariseren wij in hoeverre effecten van deze innovaties worden gemeten. Het gaat er bij deze inventarisatie studie om te weten te komen wat de stand van zaken is binnen Saxion op de thema’s innovatie en effectiviteit van onderwijs.

De studie beantwoordt de volgende onderzoeksvragen:

• Welke innovaties komen voor/worden door de respondenten benoemd?
• Is er sprake van top-down en/of bottom-up innovaties?
• Welke rollen hebben de docenten tijdens het innoveren vervuld?
• Is de effectiviteit van al geschiede onderwijsinnovaties vastgesteld en zo ja: op welke wijze en met welk resultaat?

De dataverzameling geschiedt met een elektronische vragenlijst die waar nodig wordt aangevuld met verdiepende interviews. Als doelgroep geldt de docentenpopulatie van Saxion die bestaat uit ruim 1200 docenten. De vragenlijst bevat vragen over de volgende thema’s:

Kennis over en ervaring met innovatie

• Opvattingen over innovatie
• Motivatie en intentie voor innovatie
• Ervaren ruimte voor innovatie
• Eigen rol binnen een innovatieproces
• Effecten en effectmetingen van innovaties
• Diffusie van innovaties
   

Voor meer informatie:
Ines Schell-Kiehl: i.schell-kiehl@saxion.nl of Mark Gellevij: m.r.m.gellevij@saxion.nl