Verantwoord onderzoek

Onderzoek kan ethische vragen oproepen. Bijvoorbeeld over privacy en het gebruik van persoonsgegevens, onderzoek met kwetsbare groepen, dieren of de mogelijke gevolgen van onderzoeksresultaten voor mensen, dieren en de samenleving. Ook thema’s als milieu en duurzaamheid kunnen onderdeel zijn van een ethische afweging.

Daarom is het belangrijk om al bij de opzet van onderzoek stil te staan bij mogelijke ethische dilemma’s en de maatschappelijke impact van onderzoek. De Saxion Ethische Advies Commissie (SEAC) biedt hierbij advies. De commissie brengt verschillende expertises samen, waaronder onderzoek, recht, privacy en ethiek. De SEAC kan onder meer adviseren over:

• privacy en gegevensverwerking;
• onderzoek met (mogelijk) kwetsbare doelgroepen;
• onderzoek met dieren;
• onderzoeksmethoden en de mogelijke impact daarvan;
• maatschappelijke, ecologische en duurzaamheidsvraagstukken;
• ethische dilemma’s in de opzet of uitvoering van onderzoek.

Onderzoeksdata vormen een belangrijk onderdeel van goed onderzoek. Bij de uitvoering van onderzoek is het daarom van belang dat data zorgvuldig worden beheerd. Daarbij gaat het onder meer om opslag, toegang, beveiliging, documentatie, archivering, publicatie en mogelijk hergebruik van data. Een datamanagementplan (DMP) helpt om afspraken hierover vanaf de start van een onderzoek vast te leggen. Daarbij wordt bijvoorbeeld beschreven welke data worden verzameld of gegenereerd, wie toegang heeft tot de data en hoe deze worden opgeslagen, bewaard en eventueel gepubliceerd.

Datamanagement draagt bij aan onderzoek dat vindbaar, controleerbaar, navolgbaar en waar mogelijk herbruikbaar is. Het ondersteunt daarmee ook de principes van open science en wetenschappelijke integriteit. Bij het beheren en delen van onderzoeksdata wordt rekening gehouden met onder meer privacy, ethische beperkingen, intellectueel eigendom en vertrouwelijkheid. Saxion beschikt over voorzieningen voor veilige opslag, registratie en archivering van onderzoeksdata.

Praktijkgericht onderzoek vindt vaak plaats in samenwerking met andere organisaties. Bij dergelijke samenwerkingen zijn heldere afspraken van belang. Die kunnen bijvoorbeeld gaan over verantwoordelijkheden, onderzoeksdata, intellectueel eigendom, auteursrecht, vertrouwelijkheid en het gebruik en delen van onderzoeksresultaten.

Ook privacy is een belangrijk aandachtspunt. Wanneer in onderzoek persoonsgegevens worden verwerkt, moet zorgvuldig worden omgegaan met de privacy van betrokkenen en moeten de geldende wettelijke eisen worden nageleefd. Afhankelijk van het onderzoek kan bijvoorbeeld een privacytoets of een Data Protection Impact Assessment (DPIA) nodig zijn. Voor onderzoek dat onder specifieke wet- en regelgeving valt, kunnen aanvullende eisen gelden. Onderzoekers kunnen binnen Saxion gebruikmaken van juridische en privacy-expertise om deze aspecten tijdig in kaart te brengen en zorgvuldig mee te nemen in hun onderzoek.

Saxion vindt het belangrijk dat kennis uit onderzoek zo breed mogelijk toegankelijk is. Daarom zetten we in op open science en open access: het zo transparant en toegankelijk mogelijk maken van onderzoek en onderzoeksresultaten. Open access draagt bij aan een grotere zichtbaarheid en bereik van onderzoek en maakt het gemakkelijker voor professionals, onderwijs, maatschappelijke organisaties en andere geïnteresseerden om onderzoeksresultaten te gebruiken.

Open science gaat verder dan alleen publiceren. Het omvat ook het zo transparant mogelijk maken van onderdelen van het onderzoeksproces, bijvoorbeeld door zorgvuldig om te gaan met onderzoeksdata en kennisproducten. Niet alle onderzoeksdata kunnen openbaar worden gedeeld. Privacy, vertrouwelijkheid, intellectueel eigendom, publieke veiligheid of andere belangen kunnen aanleiding zijn om toegang tot data te beperken. In die gevallen wordt afgewogen welke informatie en data wel en niet openbaar kunnen worden gemaakt. Saxion heeft in 2024 beleid voor open access vastgesteld en werkt aan een samenhangende aanpak voor open science, waarin beleid, ondersteuning en voorzieningen samenkomen.

Verantwoord onderzoek vraagt om goede uitgangspunten én passende ondersteuning. Binnen Saxion is expertise beschikbaar op verschillende onderdelen van het onderzoeksproces. Onderzoekers kunnen onder meer ondersteuning krijgen bij:

• het opzetten van onderzoeksvoorstellen;

• subsidieaanvragen en -advies;
• datamanagement en onderzoeksdata;
• juridische en privacyvraagstukken;
• ethische vraagstukken;
• publiceren en open access;
• archiveren en hergebruik van onderzoeksresultaten;
• kwaliteitszorg en onderzoeksondersteuning.

De Adviescommissie Onderzoek (ACO) adviseert het College van Bestuur over strategische vraagstukken rondom onderzoek en onderzoeksondersteuning. Daarbij gaat het onder meer om de ontwikkeling van onderzoeksbeleid, professionalisering van onderzoek en ondersteuning en het borgen van kwaliteit en integriteit.