Water tussen de oren dankzij Water in het OOsten

De ontmoeting met Danny Jannink begint met een rondleiding door het hoofdgebouw van Saxion Enschede. Niet zomaar een rondleiding, maar een avontuurlijke tocht die start onder de grond. We zien de plek waar leidingwater het gebouw binnenstroomt, een machine die zorgt voor de distributie van proceswater naar de labs van Saxion, en belanden zelfs op het dak om te praten over de inzet van hemelwater.

Eigenlijk is het vooral een rondleiding voor meer bewustwording, en dat is ook waar het TechOost-project Water in het OOsten in de kern over gaat. Danny: “Water in het OOsten is ontstaan omdat er geen regulier, op water toegespitst onderwijs is. Maar om oplossingen te realiseren waarmee we de doelen van 2030 kunnen behalen, hebben we wél de waterprofessional van de toekomst nodig. Iemand die ook maatschappelijk gezien begrijpt wat de beschikbaarheid van voldoende en kwalitatief goed water inhoudt.”

Waterdoelen

De doelen van 2030, waar hebben we het dan over? In het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing valt te lezen dat de totale drinkwatervraag in Nederland veel groter zal worden, zowel door economische groei als bevolkingsgroei. In 2030 gaat het naar verwachting om een toename van 100 miljoen m3 ten opzichte van tien jaar eerder. De politiek vraagt bedrijven en andere grootverbruikers om uiterlijk in 2035 twintig procent minder water te gebruiken; voor huishoudens is het streven om het drinkwaterverbruik terug te brengen van circa 125 naar 100 liter per dag. Dit om een dreigend watertekort in 2030 te voorkomen.

Overijssel is een van de provincies waar soms al onvoldoende waterreserves direct beschikbaar zijn voor drinkwaterproductie. Nu de regionale vraag naar drinkwater steeds verder groeit, zal dit voor problemen gaan zorgen. Niet gek dus dat Danny en collega’s meer aandacht voor water in het onderwijs willen. “We kijken hoe we in bestaande onderwijsprogramma's kennis kunnen aanbieden. Denk aan projecten in de hoofdfase van de opleiding, of aan meer ondersteuning voor studenten met een water gerelateerde afstudeerstage. Dat geldt zowel voor het mbo als het hbo, want Water in het OOsten is een samenwerking tussen ROC van Twente, Zone College, Saxion en diverse bedrijven in de provincies Overijssel en Gelderland.”

Bufferen, afvoeren, zuiveren

Het is niet zo dat er op dit moment geen enkele aandacht voor water in het onderwijs is. Zo is er de Saxion-minor Energie, Water en Grondstoffen. In het mbo wordt er bij een opleiding als Installatietechniek sowieso aandacht aan water besteed. Maar binnen Water in het OOsten gaat het vooral om een bredere, meer gedegen focus. In het mbo wordt momenteel bijvoorbeeld verkend of er een volledig keuzedeel rondom water kan worden ingericht.

De blik op de praktijk is bij dit alles heel belangrijk. Deze blik moet in het project worden gewaarborgd door twee publiek-private samenwerkingen: Process Your Future bij het ROC van Twente in Almelo en TechYourFuture bij Saxion Enschede. Hierbij hoort een heel cluster aan bedrijven, die ondersteuning bieden bij het geven van onderwijs en het opzetten van een praktijkleeromgeving.

Op hun beurt staan die bedrijven weer te springen om goed onderlegde professionals. Danny: “We lopen tegen steeds meer uitdagingen aan. We hebben het óf te droog, óf te nat. Daardoor moeten we bufferen of juist afvoeren. Maar wat als we dat gebufferde water nou ook lokaal kunnen zuiveren en hergebruiken? Allemaal dingen waarvoor kennis en kunde nodig is. Daarom kijken we hoe we zowel mbo- en hbo-studenten als technologen bij bedrijven meer kunnen interesseren voor de uitdagingen en kansen binnen watertechnologie en -management.”

Van basisschool tot studententijd

Mensen beseffen vaak nog niet hoe veelzijdig en urgent water als kennis- en vakgebied is. “Het Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing is nu nog een richtlijn,” reageert Danny, “maar dat gaat vanzelf van richting naar verplichting. Vervolgens is het toch echt de vraag: waar haal je die kennis en kunde vandaan? Samen met bedrijven kijken we hoe we dat stapsgewijs kunnen realiseren, waarbij we al in het primair en voortgezet onderwijs willen beginnen. We merken nu nog vaak dat meesters en juffen denken: ‘dan we moeten we wéér een cursus doen.’ Maar dan zeggen wij: we komen juist langs, want bij jullie kan die interesse voor techniek en water beginnen.”

Iets anders waar Danny en collega’s momenteel naar kijken, is de mogelijkheid om vanaf volgend schooljaar een ‘watermasterclass’ aan te bieden, voor alle studenten van de Saxion-academie Life Science, Engineering & Design. Om hen op die manier bijvoorbeeld kennis te laten maken met de beginselen van watermanagement, -technologie en -governance.

Kuub verdelen

In Nederland hebben we volgens Danny te maken met het WK Waterafvoer. Het is de uitdaging om dit afvoerproces te vertragen, onder meer met waterbuffers, wadi’s en door te zorgen voor een meer ‘kronkelend verloop’ van rivieren. Daarnaast wordt geprobeerd om bedrijven te bewegen richting waterbesparing en -hergebruik, om zo de eerder genoemde twintig procent reductie te realiseren. “Daarmee kom je aan de portemonnee van zo’n bedrijf. Wat is dan het investeringsmodel? Wanneer wordt het interessant om zelf te gaan zuiveren en hergebruiken, en waar ligt dat omslagpunt?”

Het zijn vraagstukken waarover de waterprofessionals van de toekomst zich moeten buigen. Een ander vraagstuk heeft te maken met de veelheid aan opties die er inmiddels zijn voor het gebruik van water. “Je kunt een kuub water maar één keer verdelen of weggeven, daarna ben je ‘m kwijt. Gaat die kuub dan naar de landbouw, de procesindustrie of de woningbouw? Tegenwoordig heb je ook de ambities rondom decentrale waterstofproductie, waar een deel naartoe zal moeten gaan. De procesbedrijven maken vaak het meest intensief gebruik van water, maar wat te denken van datacenters? Die zijn continu aan het slurpen.”

Waarde van water

Om studenten bewuster te maken, zoekt Danny naar voorbeelden dicht bij huis. Zo heeft hij berekend dat er voor het generen van een A1-poster met behulp van AI wel 150 liter water nodig kan zijn. “Het is een schatting, en ik weet niet exact hoeveel posters er hier worden gegenereerd, maar dat gaat om behoorlijke aantallen. Denk ook aan internetgebruik. Weet je hoeveel water een mailtje kost? Dat gaat allemaal via datacenters en serverruimtes, die gekoeld moeten worden. Wanneer we dat soort voorbeelden meenemen als we het hebben over de waarde van water, dan snap je ook beter dat de wettelijk verplichte drinkwateraansluiting voor woningen steeds lastiger gaat worden.”

Het organiseren van een festival, nog zo’n voorbeeld dat goed past bij de belevingswereld van studenten. Stel dat een drinkwaterbedrijf moet kiezen: woningen aansluiten of een festival toelaten? Nu nog een hypothetische vraag, die in de toekomst zomaar eens gesteld zou kunnen worden. Tegelijkertijd heeft Water in het OOsten dus de ambitie om het niet bij bewustwording alléén te laten; de professionals van de toekomst hebben ook de juiste competenties nodig. Zodat ze later bijvoorbeeld begrijpen welke opties er zijn voor het bouwen van waterinstallaties of lokale -berging of -hergebruik. “Kun je dan communiceren met de leverancier?” zegt Danny. “Ben je professional genoeg om de juiste duurzame oplossingen aan te dragen?”

Kapstokjes

Als het gaat over water, dan is Danny duidelijk gepassioneerd. Tegelijkertijd is hij bescheiden. Naast aanjager en projectleider van Water in het OOsten, blijkt hij ook projectleider te zijn van het Waterprogramma Saxion, dat in nauwe samenwerking met de Facilitaire Service Organisatie (FSO) van Saxion uitgevoerd wordt. Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar hij kreeg de liefde voor water niet eens met de paplepel ingegoten. Net als de studenten die hij ontmoet, maakte hij bij Saxion een bewustwordingsproces door. Om zich vervolgens steeds meer te verwonderen over de wereld van water.

Natuurlijk weet Danny nog niet precies wat het eindresultaat van Water in het OOsten zal zijn. Maar sowieso gaat hij voor veel meer dan alleen wat druppels op de gloeiende plaat. “We gaan in ieder geval ‘kapstokjes’ voor water in het onderwijs creëren. Met de eerste onderwijsmodules, projecten, keuzedelen en minors. En met een praktijkomgeving voor opleiding, trainingen en demonstraties van mogelijke oplossingen. Dankzij die kapstokjes kunnen we vervolgens dóórpakken.”

Headerbeeld: Thomas Busschers