Een goede nachtrust in de gezondheidszorg

De zorgmatras opnieuw uitvinden

De gemiddelde zorgmatras in Europa bestaat uit wel 24 verschillende onderdelen, waardoor recycling een uitdaging is. Het projectteam probeerde aanvankelijk de bestaande met plastic gecoate hoezen te recyclen. "We hebben een jaar lang geprobeerd de coating te verwijderen", zegt Pramod Agrawal, projectleider van S&FT. "Maar het had geen zin om een oude fiets te repareren. We hadden een compleet nieuw product nodig."

Dat inzicht leidde tot het RAAK-mkb-project ReMat: het opnieuw uitvinden van circulaire en functionele matrassen voor de gezondheidszorg. Het team stelde zich ten doel om de matras niet alleen duurzamer, maar ook comfortabeler te maken.

“Met ReMat hebben we op drie niveaus geïnnoveerd”, legt Pramod uit. “Ten eerste: de matrashoes. Deze is ademend, volledig waterdicht en gemaakt van één materiaal. Ten tweede: de matraskern. We hebben het traditionele schuim vervangen door een 3D-massa van hetzelfde materiaal als de hoes, wat veel comfortabeler is. Ten derde: het bevestigingssysteem – een rits die ook van hetzelfde materiaal is gemaakt. Het resultaat is een matras van één materiaal, lichtgewicht, ademend en volledig herbruikbaar. Je kunt hem gewoon versnipperen en er een nieuwe van maken, zonder nieuw organisch materiaal toe te voegen.”

Ademende matrashoes voor een goede nachtrust

Medische matrassen moeten waterdicht zijn volgens de Europese Verordening voor Medische Hulpmiddelen. Meestal resulteerde dit in luchtdichte plastic hoezen. Deze houden vloeistoffen goed tegen, maar laten warmte en vocht slecht ontsnappen. Voor zorgvragers betekent dit vaak ongemak, een slechte nachtrust en soms een geïrriteerde huid door vocht dat niet kan ontsnappen.

“Als je zweet en de matras het vocht niet kan absorberen, blijft het tussen de matrashoes en je huid zitten”, zegt Pramod. “Als je huid nat blijft en de warmte wordt vastgehouden, dan kan dit een bijdrage leveren aan het ontstaan van doorligwonden.” Het ReMat-team ontwierp een nieuwe oplossing: een matrashoes die waterdicht maar toch ademend is. “In onze matras kunnen zweet en warmte verdampen en de lichtgewicht 3D-kern heeft een open structuur. Dit zorgt voor een droge en comfortabele slaap. Bovendien is het aantoonbaar dat daardoor schuifkrachten worden gereduceerd. Schuifkrachten dragen zeer negatief bij aan het ontstaan van doorligwonden. ”

Medisch Spectrum Twente (MST) was meteen enthousiast over het idee van een ademende en herbruikbare matras. “Vooral het wondverzorgingscentrum van MST was geïnteresseerd, omdat comfort voor hun patiënten erg belangrijk is”, aldus Pramod. “Daarom hebben we samengewerkt met chirurgen, verpleegkundigen, onderzoeksmedewerkers en schoonmaakpersoneel van MST.”

Lees ook: ReMat: van prototype tot full-size circulaire matras

Van prototype naar praktijktesten met de PIHC-voucher

De PIHC-voucher maakte de volgende stap mogelijk: het produceren van matrassen op ware grootte en het testen van de zorgmatrassen in de praktijk. Het team startte het project Slaap Lekker om de matras te evalueren met patiënten, zorgpersoneel en schoonmaakpersoneel.

“Bij ReMat draaide alles om innovatie. Bij Slaap Lekker ging het erom te begrijpen hoe mensen er daadwerkelijk op slapen. Een heel belangrijke stap voor ons, want het was de eerste keer dat we van innovatie naar testen gingen”, zegt Pramod.

Om de impact van de matras in de praktijk te begrijpen, werkte Slaap Lekker samen met Zorgfederatie Oldenzaal aan een gebruikersonderzoek. “We hebben de ReMat-matras beoordeeld op comfort, slaapkwaliteit, hantering tijdens zorgtaken en schoonmaakgemak”, legt Melissa van Schaik, onderzoeker van de groep Sustainable & Functional Textiles, uit. “Tien bewoners hebben zowel de standaardmatras als de ReMat een week lang getest, zonder te weten op welk matras ze sliepen.”

Tot zover alles goed

Ondanks de kleine steekproef waren de resultaten veelbelovend. Melissa: “Er waren geen klachten; dat was een goed teken.” Pramod vult aan: “Als mensen van de ene schuimmatras naar de andere overstappen, merken ze het verschil. Maar als ze van schuim naar een 3D-kernmatras overstappen en geen klachten hebben, is dat geweldig.”

Sommige bewoners vonden het zelfs makkelijker om zich om te draaien op de ReMat. “In schuimmatrassen zak je weg,” legt Pramod uit. “De 3D-kern van de ReMat biedt betere ondersteuning, waardoor het makkelijker is om van positie te veranderen.” Ook verpleegkundigen en schoonmaakpersoneel waren positief. Melissa: “Over het algemeen waren ze erg enthousiast. Omdat de ReMat 35% lichter is dan een traditionele matras, is hij makkelijker te verschonen.”

Het schoonmaken van de ReMat is uitgebreid getest bij Zorgfederatie Oldenzaal. “Ze hebben geprobeerd hem schoon te maken met een doekje, met alcohol en met bleekmiddel: ook dat ging zonder problemen, wat betekent dat ze hun bestaande schoonmaakprotocol niet hoeven aan te passen,” legt Pramod uit.

Meer dan 65 studenten op een missie

Een van de dingen die het Slaap Lekker-project zo bijzonder maakt, is de brede mix van disciplines die erbij betrokken waren. Meer dan 65 studenten van Saxion, ROC Twente, de Universiteit Twente en andere partners hebben bijgedragen aan het project. Hun rollen varieerden van ontwerp en prototyping tot verpleging, bedrijfsontwikkeling en testen. "Het lijkt een simpel product, maar het omvat chemie, functioneel textiel, gebruikersgericht ontwerp en gebruikerstesten", zegt Melissa. "Totaal verschillende vakgebieden, en toch zijn we erin geslaagd ze te combineren."

Voor Pramod is zijn motivatie diep persoonlijk. "Nederland heeft me veel gegeven, dus ik wil iets teruggeven. Dit project heeft een enorme maatschappelijke impact. Ik heb elke student gezegd: 'Beschouw dit alsjeblieft niet als een project, maar als een missie. Ik wil niet op een slecht matras slapen als ik oud ben.' Teruggeven en het maatschappelijke aspect waren echt de drijvende kracht."

Volgende stappen: goedkeuring en andere aanvragen

Na de eerste test bereiden Pramod en zijn team grotere studies voor binnen MST. “De matras moet ten goede komen aan de maatschappij, daar bestaat geen twijfel over. Om dat te bereiken, moet het geaccepteerd worden door de zorgsector. Hiervoor zijn meer testen nodig, met grotere groepen, en zullen aanpassingen gedaan moeten worden op basis van de feedback. Tegelijkertijd wordt het businessmodel verder uitgewerkt”, zegt Pramod. “Maar in theorie: als je morgen duizend matrassen bestelt, kunnen we ze binnen een maand leveren.”

Pramod ziet ook mogelijkheden voor de technologie in andere toepassingen: “Het kan gebruikt worden op elke plek waar comfort, ademend vermogen en waterdichtheid nodig zijn – bijvoorbeeld in een rolstoel. Maar ook in militaire en defensietoepassingen, waar comfort, robuustheid en een laag gewicht essentieel zijn.” Voor Melissa liggen er nog bredere mogelijkheden in de toekomst: “Als de matras werkt, kunnen we sensoren integreren en de werkdruk voor verpleegkundigen verlagen. Dit is nog maar het begin.”

Tekst: Kees Filius
Beeld: Thomas Busschers