In opdracht van de Provincie Overijssel maakte het Saxion-lectoraat Smart Health het inspiratieboek ‘Sociale kwaliteit in beeld’. Het boek helpt professionals om in de praktijk aan de slag te gaan met sociale kwaliteit. Op 6 november werd de allereerste versie van het inspiratieboek feestelijk overhandigd aan gedeputeerde Tijs de Bree.
Het inspiratieboek maakt met voorbeelden inzichtelijk hoe ruimtelijk ontwerp en sociale kwaliteit met elkaar zijn verbonden. Karin Dijkstra en Elke ter Huurne van het lectoraat Smart Health en de auteurs van ‘Sociale kwaliteit in beeld’ vertellen: ‘’Professionals uit het sociale en ruimtelijk domein hebben steeds duidelijker een gedeelde opgave. Ook wordt het steeds zichtbaarder hoe belangrijk een gezonde leefomgeving en gezonde wijken zijn. Toch kan het lastig zijn om een gezonde leefomgeving of buurt daadwerkelijk vorm te geven. Verschillende professies hebben hun eigen focus, ook binnen gemeentes. De uitdaging is vaak hoe je sociale kwaliteit een concrete plek geeft binnen een vraagstuk. Wij hopen dat dit boek hierbij kan helpen. Met dit inspiratieboek maken we inzichtelijk wat ‘sociale kwaliteit’ in de praktijk kan betekenen en nodigen we uit om op een andere manier naar maatschappelijke opgaven te kijken.’’
Sociale kwaliteit
Sociale kwaliteit is één van de rode draden in de nieuwe Omgevingsvisie van de provincie Overijssel, naast ‘ruimtelijke kwaliteit’, ‘gezondheid’ en ‘duurzaamheid’. Om ‘sociale kwaliteit’ meer betekenis te geven, biedt het inspiratieboek kennis, inzichten en handvatten voor beleidsmakers, ontwerpers, projectleiders en maatschappelijke partners die werken aan gebiedsopgaven in Overijssel. De wens voor het Inspiratieboek kwam vanuit de provincie zelf. Raymond Damhuis, programmaleider sociale kwaliteit bij de provincie Overijssel, legt uit: "Collega's die werken aan ruimtelijke of maatschappelijke opgaven krijgen door dit boek nieuwe ideeën en inzichten aangereikt. De kracht van deze samenwerking is dat we zowel praktijkvoorbeelden laten zien, als de wetenschappelijke onderbouwing hiervan. Wij willen de wetenschappelijke invalshoek meenemen in ons beleid. Zo sluiten we aan bij wat er leeft in de samenleving én baseren we keuzes op kennis en onderzoek. Daarom is het voor ons fijn dat het lectoraat Smart Health van Saxion met ons meedenkt. Deze samenwerking houdt ons bovendien scherp en inspireert ons.’’
Collega's die werken aan ruimtelijke of maatschappelijke opgaven krijgen door dit boek nieuwe ideeën en inzichten aangereikt. De kracht van deze samenwerking is dat we zowel praktijkvoorbeelden laten zien, als de wetenschappelijke onderbouwing hiervan.
Geen abstract beleidsdoel
Karin Dijkstra, lector Gezondheidsbevordering in de leefomgeving, benadrukt het belang van deze samenwerking. ‘’Door de combinatie van wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden maakt ons inspiratieboek inzichtelijk dat sociale kwaliteit geen abstract beleidsdoel is, maar een concrete ruimtelijke opgave. Het boek nodigt uit om bij elke ruimtelijke keuze expliciet stil te staan bij de vragen: voor wie is deze plek bedoeld, hoe wordt deze plek in de praktijk gebruikt, en op welke wijze draagt deze plek bij aan het dagelijks leven van inwoners? We laten zien dat een gezonde leefomgeving meer is dan een optelsom van fysieke maatregelen.’’
Professionals uit de praktijk
Het boek is tot stand gekomen met input van beleidsmedewerkers van verschillende gemeentes en van de provincie. Elke ter Huurne, senior onderzoeker Gezonde leefomgeving: ‘’Wij zijn in gesprek gegaan met deze professionals en hebben gevraagd waar zij in de praktijk tegenaan lopen. Hierdoor sluit de inhoud van het boek aan bij de wensen van professionals rondom hun dagelijks werk. En door voorbeelden uit de provincie zelf te nemen, laten we zien hoe je de wetenschap en praktijk bij elkaar brengt. Het is belangrijk dat het voor de mensen die dit lezen herkenbaar is, zodat zij ermee aan de slag kunnen. Dat maakte het zo waardevol om aan dit boek te werken.’’
Door voorbeelden uit de provincie zelf te nemen, laten we zien hoe je de wetenschap en praktijk bij elkaar brengt. Het is belangrijk dat het voor de mensen die dit lezen herkenbaar is, zodat zij ermee aan de slag kunnen. Dat maakte het zo waardevol om aan dit boek te werken.
Raymond Damhuis stemt hiermee in: ‘’Onze collega’s hebben echt behoefte aan concrete handvatten rondom sociale kwaliteit. Ik vind het belangrijk dat het herkenbaar is voor de mensen voor wie het boek bedoeld is. Daarom hebben we de inhoud van het boek voorgelegd aan collega’s uit verschillende werkvelden, van de gemeente tot handhaving. Zij hebben in een vroegtijdig stadium meegedacht. Zo ontstaat een product dat aansluit bij de dagelijkse praktijk van de mensen die ermee gaan werken.’’
Meer resultaat met dezelfde middelen
Ook de provincie is enthousiast over de voorbeelden die in het boek worden aangehaald. Raymond Damhuis: ‘’Als je om je heen kijkt, zie je dat bij de inrichting van een gebied de focus vaak ligt op de fysieke ruimte. Maar minstens zo belangrijk zijn de sociale en maatschappelijke effecten voor inwoners. Een gebouw moet bijvoorbeeld een omgeving hebben die uitnodigt om buiten te zijn of die rekening houdt met hittestress. Dit bevordert de gezondheid en het welbevinden van inwoners. Er gebeurt al veel op dit gebied maar juist specifieke aandacht voor sociale kwaliteit maakt het verschil. Daarbij is het vanuit gezondheidsperspectief ook van belang dat de omgeving, zoals de verwachtingen en behoeftes van inwoners, wordt meegenomen. Door deze aspecten vanaf het begin mee te nemen, kun je met dezelfde middelen meer resultaat boeken. Met ons beleid pleiten we ervoor om hier rekening mee te houden en hier ruimte aan te geven.’’
Een uitnodiging
Het boek introduceert sociale kwaliteit als beleids- en ontwerpthema. Vervolgens worden vier samenhangende thema’s uitgelicht, waaronder inclusieve, groene en toegankelijke leefomgevingen. Hierbij is aandacht voor meer sociaal kwetsbare wijken waar sociaaleconomische gezondheidsverschillen gerelateerd zijn aan een minder gezonde leefomgeving. De drie andere thema’s zijn sociale ontmoetingsplekken, de rol van vrijwilligers, en sport, bewegen, vitaliteit en positieve gezondheid.
De onderzoekers hopen dat dankzij het boek een breder perspectief wordt meegenomen wanneer er ingrepen gedaan worden in de fysieke leefomgeving. En dat hierbij rekening wordt gehouden met de invloed op de omgevingskwaliteit, zoals hoe prettig het is om ergens te wonen. Elke ter Huurne: ‘’We hopen dat ons boek enerzijds zorgt voor bewustwording van dit thema en anderzijds aanzet tot contact tussen verschillende domeinen of gemeentes die werken aan vergelijkbare vraagstukken. We hopen dat het boek zorgt dat er net één stap extra wordt gezet om met dit thema aan de slag te gaan.’’ Karin Dijkstra: ‘’Het boek is nadrukkelijk bedoeld om te informeren, te inspireren en te verbinden over domeinen heen. Het is een uitnodiging om met het thema te werken.’’
Doorontwikkelen
Inmiddels ligt er al een vraag vanuit de provincie voor een vervolgversie van het boek, met meer en andere voorbeelden. Karin Dijkstra: ‘’Wij zijn als onderzoekers zelf weer geïnspireerd geraakt door alle gesprekken met professionals van de gemeentes en de provincie, om meer, andere en brede toepassingsgebieden te zoeken voor het zichtbaar maken van de verbinding tussen ‘sociaal en ruimtelijk’. Daarom is het mooi dat we het verzoek voor een vervolg-versie van het boek hebben gekregen. Het is goed om te zien dat de provincie deze combinatie van wetenschap en toepassing waardeert; dit is namelijk precies waar wij als Saxion-lectoraat voor staan.’’
Het is goed om te zien dat de provincie deze combinatie van wetenschap en toepassing waardeert; dit is namelijk precies waar wij als Saxion-lectoraat voor staan.
Raymond Damhuis van de provincie Overijssel: ‘’Wij zien dit boek als een ‘levend document’ dat meegroeit met nieuwe inzichten en ervaringen. Ook de komende jaren blijven we het verder ontwikkelen, zodat collega’s beschikken over actuele kennis en inspirerende voorbeelden. Dit inspiratieboek vormt daarvoor een stevige basis. Ik vind het heel mooi dat dit boek er nu is. De nieuwe Omgevingsvisie is ons provinciaal beleid voor de komende jaren. Dit boek helpt om de ambities uit de Omgevingsvisie daadwerkelijk in de praktijk te brengen.’’
Buurtgeluk
Een voorbeeld uit het inspiratieboek dat illustreert hoe er vanuit een inwoners-initiatief wordt gewerkt aan maatschappelijke uitdagingen is Buurtgeluk. Hierin werken inwoners samen met professionele organisaties aan een betekenisvol leven van inwoners. Er wordt gewerkt aan een betere gezondheid van inwoners en aan het van betekenis zijn voor de samenleving en de wijk. Buurtgeluk richt zich op mensen die te maken hebben met een opeenstapeling van problemen, zoals financiële zorgen, gezondheidsklachten en sociale isolatie, zodat zij weer naar wens en vermogen deelnemen aan de samenleving. Door het versterken van het dagelijks functioneren krijgen bewoners meer regie over hun leven en kunnen zij een actieve rol vervullen in de samenleving.
Aanbevelingen die zijn opgedaan in Buurtgeluk zijn onder andere de noodzaak van structurele financiering om continuïteit te borgen, het afstemmen van opschaling en implementatie op verschillende locaties met lokale partners en het werken aan voldoende draagvlak.
Bekijk hier het Inspiratieboek ‘Sociale kwaliteit in beeld’: https://overijssel.maglr.com/online-inspiratieboek-sociale-kwaliteit-in-beeld
Het Inspiratieboek.
Fotografie: Thomas Busschers
