Mensen, robots en onzekerheid als leidraad

Onderweg naar Eindhoven voelde onderzoeker Camille Buschman de spanning toenemen. Natuurlijk had ze haar pitch, die ze mocht geven tijdens Future Pulse – The Dutch Robotics Conference, goed voorbereid. Maar tegelijkertijd word je niet iedere dag genomineerd voor een landelijke prijs.

Niks mis met gezonde spanning. De pitch verliep goed, en Camille won de NL Robotics Talent Award 2026. Het verhaal dat ze in Eindhoven op het podium vertelde, was hetzelfde verhaal dat ze eerder al schreef in het kader van haar voordracht. “Michelle Jansen van OostNL was degene die mij nomineerde. Ik had haar ontmoet tijdens het Nationaal Congres Autonomous Systems. Een paar maanden later kreeg ik van haar het bericht dat ze iemand zochten… Ze moesten toen direct aan mij denken. Dat voelde echt al eervol, voor mij was dat moment al heel speciaal.”

Betere beslissingen

Op het podium in Eindhoven had Camille drie minuten de tijd om haar pitch met de zaal en de deskundige jury te delen. De rode draad in haar verhaal: onzekerheid als informatie voor mensen en robots. “In mijn onderzoek kijk ik hoe je onzekerheid kunt gebruiken in een robotisch systeem, voor het maken van betere beslissingen. Een robot wordt geprogrammeerd, en navigeert bijvoorbeeld door de wereld. Maar vaak lopen deze robotische systemen dan vast, omdat we niet álles kunnen programmeren; er kan altijd iets onverwachts gebeuren.”

Om een robotisch systeem autonoom inzetbaar te maken, is een goede omgang met onverwachte situaties juist essentieel. Camille komt met het voorbeeld van een glazen deur, waar je doorheen kunt kijken om te zien dat er niemand achter staat. Dan weet je: ik kan de deur openen met een normale snelheid. Maar een robot voert zo’n handeling waarschijnlijk altijd met dezelfde snelheid uit, ook als het gaat om een houten deur waar misschien wél iemand achter staat. In dat geval zou de informatie ‘ik weet niet wat hierachter is’ eigenlijk moeten leiden tot een voorzichtigere handeling.

Onzekerheid als informatie

Hoe zit het met ‘onzekerheid als informatie’ in relatie tot de mens? Camille vertelt hoe ze in haar pitch ook reflecteerde op haar eigen leven. “Ik was niet gekomen waar ik nu ben met alleen mijn enthousiasme. Ik heb ook momenten gehad dat ik onzeker was; dat ik het gevoel had misschien niet goed genoeg te zijn. Als je jong bent, vooral ook als vrouw in een male dominated werkveld, dan kan dat voor onzekerheid zorgen. Op het hbo was ik bijvoorbeeld één van de vier meiden in een klas van 120. Je merkt het ook in interacties, dat er altijd een verschil tussen een man en een vrouw is; niet per se als iets slechts, maar je voelt het. De rode draad in mijn verhaal ging dus ook over onzekerheid als informatie om iets te veranderen in het werkveld.”

Vanzelfsprekend kan een jongen ook twijfelen over een keuze voor de techniek, geeft Camille aan. Via outreachprogramma’s, bijvoorbeeld in samenwerking met basisscholen of het voortgezet onderwijs, proberen Camille en collega’s die onzekerheid weg te nemen. Soms helpt het daarbij alleen al wanneer ze laten zien hoe leuk techniek kan zijn. Wat te denken van een robothond die de klas in komt wandelen, en die je vervolgens zelf iets kunt laten doen?

Maatschappelijke stages

Een andere manier waarop Camille zich inzet, is als begeleider van maatschappelijke stages, waardoor leerlingen van het voortgezet onderwijs een kijkje in de keuken krijgen bij lectoraten. En niet alleen een kijkje: ze draaien zelf actief mee. “Ik begeleidde een scholier van het Stedelijk Lyceum, Zoë, en zij wist nog niet zo goed waarnaar ze op zoek was voor haar maatschappelijke stage. Toen hebben we samen even gezeten, en bleek ze hartstikke creatief te zijn. Ze hield van het computerspel Zelda. Ik dacht: laten we samen iets maken. We kozen voor een bureaulampje waarop we ‘Zoë, Zelda’ hebben geschreven. Uiteindelijk gaat het erom dat technologie dan een middel is om haar te laten voelen wat ze allemaal kan.”

In het begin had Zoë nog niet direct het vertrouwen dat ze zelf een werkend lampje met ledverlichting zou kunnen maken binnen de duur van haar stage. Camille ziet zichzelf in zo’n geval als degene die ‘het steuntje in de rug’ geeft; een rol die ook háár weer nieuwe motivatie geeft. “Zoë was heel blij, en verbaasd door wat ze in zo’n korte tijd had gemaakt. Later stuurde ze nog een berichtje: ‘dankjewel, het was heel erg leuk.’ Dat deed mij dan ook weer goed; het gevoel dat je iets kunt teruggeven.”

De praktische kant

De liefde voor techniek kan blijkbaar al vroeg ontstaan. Hoe ging dat bij Camille? “Vroeger vond ik het altijd al leuk om dingen op te lossen. Puzzels of vraagstukken bijvoorbeeld. Ik weet nog dat ik als kind wilde basketballen, maar we hadden thuis niet zo’n net. Mijn gevoel was toen direct oplossingsgericht, en met ijzerdraad en een houten bord ben ik zelf iets gaan maken. Ook zag ik mijn vader en opa altijd timmeren, waardoor de interesse verder is gegroeid. Later ging ik ook naar het hbo vanwege dat hands-on-aspect.”

In haar tijd als masterstudent aan de Universiteit Twente, was Camille tegelijkertijd actief als medewerker bij een roboticabedrijf; zo bleef ze contact houden met de praktische kant van de techniek. Nu, als onderzoeker bij het Lectoraat SMART, trekt ze vooral ook zelf de praktijk in. Ze noemt het evenement Expeditie NEXT in Enkhuizen, waar ze wederom aan kinderen liet zien wat er met techniek allemaal mogelijk is.

Promoverende ambassadeur

Genoeg voorbeelden waarin het ambassadeurschap doorschemert. Hoe is dat eigenlijk, een rolmodel zijn? “Ik hoor dit vaker, maar ik ben er niet bewust mee bezig… Het is gewoon iets wat ik graag wil teruggeven. Het maakt mij blij. Mijn motivatie is dat ik de lessen die ik zelf heb moeten leren in de afgelopen 27 jaar, terug wil geven aan mensen die nu misschien met hetzelfde worstelen.”

Tegenwoordig is Camille druk bezig met haar promotieonderzoek. Daarbij wordt ze onder andere gesteund wordt door SMART-lector Abeje Mersha, die ze een mentor op vele vlakken noemt; iemand die een steuntje in de rug kan geven, net zoals Camille dat dus weer doet bij andere mensen.

In haar promotieonderzoek richt ze zich op risk aware path planning. Ze legt uit: “Op dit moment zie je de state of the art binnen deze technologie terug bij autonomous driving. Auto’s dus, die autonoom op de weg kunnen navigeren en rijden. Ook voor robots geldt dat navigeren van A naar B, oftewel path planning, altijd een uitdaging blijft. Want je weet niet wat je onderweg tegenkomt, zeker niet buiten het lab.”

Het menselijke aspect

Om de maatschappelijke impact van haar werk te verduidelijken, vertelt Camille over scouting robots die in een rampgebied op zoek gaan naar mensen in nood. Dan gaat het over een onbekende omgeving, waarin toch genavigeerd moet worden. En dat zonder dat de robots in kwestie ergens vast komen te zitten. “Het is zo belangrijk dat we juist die stap zetten, om de veiligheid voor mensen te kunnen waarborgen. Ik ben nu ook bezig met een project waarin we een drone een gebied laten scannen. Tijdens die scan wordt er al gezocht naar mensen in onveilige situaties.”

Het menselijke aspect: ook een rode draad in Camilles werk, net zoals het inzetten van de factor onzekerheid als informatie. Of eigenlijk zijn het twee draden die met elkaar vervlochten zijn. “Precies,” bevestigt Camille, “want zo heb ik ook moeten navigeren naar de toekomst en door m’n leven.”

Ontdekken

Bij dat navigeren speelt creativiteit een belangrijke rol, wat ons brengt bij Midnight Yoga. Niet als een ontspanningsoefening in het holst van de nacht; het is de naam van de rock- en popband waarin Camille de rol van lead guitarist vervult. Leuk nieuwtje: binnenkort komt hun eerste single ‘Disesteem’ uit.

Waar het om gaat, besluit Camille, is een middel om te uiten wat je in je hebt. Muziek ziet ze dan ook als een middel, net zoals technologie. Heeft ze een boodschap voor de scholier die nog twijfelt of technologie het juiste middel is? “Ik zou zeggen: heb vertrouwen, ook in je onzekerheid. Onzekerheid is geen informatie die je vertelt om te stoppen. Het is juist informatie die zegt dat je door moet gaan, en dat er iets te ontdekken valt. Want als dat ontdekken je géén onzekerheid zou geven, dan zou je het ook niet echt interessant vinden.”

Hoofdfoto en foto van Camille met drone: Thomas Busschers