De industrie elektrificeert niet snel genoeg. Het is een constatering die zeker niet bedoeld is om een schuldige aan te wijzen, maar om een dialoog op gang te brengen. Het onderzoeksproject FlexPower wil bedrijven vertrouwen geven in een elektrische toekomst; een concrete roadmap speelt daarbij een belangrijke rol. In gesprek met Rita García Perán, onderzoeker bij het Lectoraat Sustainable Energy Systems. “Ik geloof dat de meeste bedrijven, in ieder geval de praktijkpartners waarmee ik contact heb, ook ethisch gezien de noodzaak voelen.”
FlexPower: een zelfbewuste titel voor een veelomvattend onderzoeksproject. Tegelijkertijd komt het project eerder voort uit ónzekerheid, vertelt Rita García Perán. Hoewel de industrie steeds meer doordrongen raakt van de noodzaak om sneller te elektrificeren, zijn de factoren waarmee bedrijven tijdens dat proces te maken krijgen grillig en complex.
Over wat voor factoren hebben we het dan? Rita: “Stel je voor dat je een ‘beslisser’ bent bij een industrieel bedrijf, en je hebt een elektrificatieproject ter waarde van miljoenen euro's voor je liggen. Dan spelen er veel variabelen mee die je niet kunt controleren. Bijvoorbeeld hoe de elektriciteitsprijzen zich in de loop van de tijd zullen ontwikkelen. Of denk aan CO2-heffingen, subsidies, beleid en regelgeving; voor de mensen die bij een bedrijf een miljoenenbeslissing moeten nemen zijn dat allemaal onzekerheden.”
Vertrouwen geven
Het project FlexPower wil bedrijven meer vertrouwen geven in hun eigen elektrificatietraject. Hierbij wordt naar een drietal kernaspecten gekeken die nu nog vaak voor veel onzekerheid zorgen. Economisch gezien zijn er allereerst de miljoeneninvesteringen die Rita al aanstipte. FlexPower kijkt daarom niet alleen naar de kosten voor elektrificatie – die onzekerheid met zich meebrengen –, maar vooral ook naar de grote voordelen op de langere termijn.
Naast het economische aspect zoomt het onderzoeksproject in op de technische aanpassingen die nodig zijn voor elektrificatie, en op het probleem van netcongestie. Zeker tegenover dat laatste aspect kunnen bedrijven zich machteloos voelen; ze beheren het steeds vollere stroomnet immers niet zelf. Toch kan de industrie, gelet op de omgang met dat volle stroomnet, slimme aanpassingen doorvoeren die helpen om ook in een situatie met netcongestie te kunnen voorzien in de eigen energiebehoefte.
De mensen in fabrieken voelen zich soms nog niet zo zeker als het gaat over elektrificatie, omdat ze gewoon niet bekend zijn met de technologie...
Meer flexibiliteit
We blijven nog even stilstaan bij het netcongestie-aspect. Rita vertelt: “Soms is het dus niet een beperking van de fabriek zelf, maar in dit geval een beperking van het net dat niet is voorbereid op zo’n hoge belasting. Netbeheerders maken nu plannen voor een nieuw en beter net, met twee of drie keer het huidige elektriciteitsverbruik. Vervolgens zullen fabrieken zich ook moeten aanpassen aan dat nieuwe net, dat veel flexibeler moet worden.”
Waarom die flexibiliteit nodig is? Ga maar na: we worden steeds afhankelijker van duurzame energiebronnen zoals de zon en de wind, maar we kunnen niet op ieder moment in dezelfde mate op die bronnen rekenen. Met andere woorden: vanaf windkracht 4 of wanneer de zon flink schijnt, dán zouden bedrijven idealiter dus hernieuwbare energiebronnen moeten aanroepen voor hun processen; iets waarvoor uiteraard ook een grotere mate van flexibiliteit aan de vraagkant nodig is.
Noodzaak voelen
Twijfels bij dingen die nieuw en anders zijn: een uitermate menselijk verschijnsel. Daarom heeft FlexPower in het project en binnen de samenwerkingen die worden aangegaan continu aandacht voor de mensen die werken in de industrie. Op de werkvloer wordt de ‘technische onzekerheid’ misschien nog wel het meest gevoeld. “De mensen in fabrieken voelen zich soms nog niet zo zeker als het gaat over elektrificatie, omdat ze gewoon niet bekend zijn met de technologie, of met elektrische alternatieven zoals een industriële, high temperature warmtepomp.”
Hoe wil FlexPower dan helpen om bedrijven te veranderen in zelfbewuste elektrificatie-investeerders? Het begint bij het inzien van de noodzaak tot elektrificatie. “Uiteindelijk is de industrie een van de sectoren die het meest vervuilt. Daarbij hoort de maatschappelijke verplichting om dit probleem aan te pakken.” Maar zelfs een bedrijf dat die maatschappelijke verplichting nog niet zozeer erkent, zal volgens Rita uiteindelijk toch de economische noodzaak voelen om te elektrificeren. In een opwarmende, geopolitiek instabiele wereld is het op geen enkele manier slim om te blijven rekenen op de beschikbaarheid van oude, vervuilende energiebronnen.
Als je een bedrijf bent dat wil elektrificeren, dan hoef je niet bij nul te beginnen. Want je kan een van onze vijf voorbeelden nemen; het voorbeeld dat het best bij jouw situatie past.
Economisch voordeel
Even terug naar de ‘beslisser’ die zich moet buigen over een miljoeneninvestering. Wat gaat FlexPower voor die persoon doen? Rita: “Wat we ontwikkelen is een set van voorspellingen voor elektriciteitsprijzen, gebaseerd op scenario’s voor de energiemarkt die we hebben bestudeerd. We maken simulaties die bedrijven laten zien wat er met hun systemen en processen vanuit een economisch perspectief zou gebeuren als ze investeren in een specifieke elektrische oplossing, zoals elektrische verwarming. Wat we laten zien, is wat hun totale kosten in 2050 zullen zijn. Daardoor kan een bedrijf denken: oké, als ik nu investeer, dan zal me dat tegen 2050 waarschijnlijk zelfs geld gaan opleveren.”
Wat het project economisch gezien wil opleveren, moeten we niet zozeer als een ‘rekentool’ zien, benadrukt Rita. “De manier waarop we werken, is dat we vijf bedrijven met specifieke kenmerken kiezen. Als je een bedrijf bent dat wil elektrificeren, dan hoef je niet bij nul te beginnen. Want je kan een van onze vijf voorbeelden nemen; het voorbeeld dat het best bij jouw situatie past. Vervolgens tonen wij je een elektrificatie-roadmap richting 2050. Die roadmap kun je voor je eigen bedrijf repliceren.”
Het belangrijkste resultaat van dit project is kennis. Maar het creëren van een dialoog tussen alle leden van de energiewaardeketen is daarnaast ook heel belangrijk.
Zelfbewuste kennis
Als het gaat over de technische beperkingen die bedrijven nu nog ervaren ten opzichte van elektrificatie, dan wil FlexPower de industrie vertrouwen geven dat elektrische alternatieven betrouwbaar zijn en veilig om te gebruiken, en op de langere termijn ook goedkoper. “We werken aan een specifiek voorbeeld rondom warmtepompen met hoge temperaturen. Technologisch gezien is zo’n pomp in haar rijpe fase, maar commercieel gezien nog niet; er wordt in de industrie nog geen gebruik van gemaakt. We willen deze barrière doorbreken, en bewijzen dat warmtepompen prima oplossingen zijn voor efficiëntere processen. In een case die we hebben bestudeerd, kon de warmtevraag tot 70% worden verminderd. We maken dit inzichtelijk door volwassen technologieën als uitganspunt te nemen, en vervolgens simulaties te maken van bestaande industriële processen.”
De ‘Flex’ in FlexPower brengt alles uiteindelijk samen; dit gaat verder dan het aanpassen van een bedrijf aan veranderingen in energieproductie of -vraag. Het gaat ook om flexibiliteit in de mindset van mensen. Met dat idee in het achterhoofd, voeren Rita en collega’s continu gesprekken met industriële bedrijven, netbeheerders en producenten van hernieuwbare energie. “Het belangrijkste resultaat van dit project is kennis. Maar het creëren van een dialoog tussen alle leden van de energiewaardeketen is daarnaast ook heel belangrijk. We moeten beseffen dat dit een maatschappelijke uitdaging is waar we met z’n allen mee te maken hebben.”
Milieubewuste focus
Hoe blijf je gefocust in zo’n breed, omvangrijk project? Rita geeft aan dat het haar steeds beter lukt om verbanden te leggen tussen alle deelproblemen die worden behandeld. “Omdat ik de verbanden begrijp, behoud ik mijn focus op wat er moet gebeuren. Bovendien zijn we een onderzoeksgroep waarbinnen iedereen is gespecialiseerd in iets specifieks. Dus als je iets niet weet, dan kun je het aan je collega vragen. Ook dat is een manier om gefocust te blijven, want je kunt niet alles weten. Als je dát zou proberen, dan word je gek.”
Het oplossen van een maatschappelijk probleem mag nooit gaan om het aanwijzen van één schuldige, vindt Rita; een vervuilende industrie staat bijvoorbeeld niet los van de keuzes en verantwoordelijkheden van consumenten. In de gesprekken die ze heeft met praktijkpartners, wil Rita blijven werken aan een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid. Wat haar daarbij motiveert? “Ik ben altijd erg milieubewust geweest, al sinds ik een kind was. Dus voor mij geeft het aanpakken van vervuiling veel persoonlijke voldoening, vooral wanneer ik met de branchepartners zelf praat. Dan zie ik ook echt dat ons werk wordt meegenomen. Ik vind dat we daarop als onderzoeksgroep heel erg trots mogen zijn.”
Fotografie: Thomas Busschers
