Circulaire economie

Fieldlab CIM

Nederland is onderweg om in 2050 ‘circulair’ te zijn. Een economie waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen en hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt. Om de transitie te realiseren is innovatie nodig in technologie, producten, diensten en businessmodellen. Het Fieldlab Circulaire Innovaties in de Maakindustrie (CIM) van Saxion heeft als doel deze transitie voor bedrijven te faciliteren met interdisciplinair toegepast onderzoek en het delen van praktische kennis.

Heb je een circulaire uitdaging of vraagstuk voor het Fieldlab CIM?

Vul dan hier het formulier in!

Circulaire innovaties in de maakindustrie

Het ontbreekt bedrijven in de praktijk vaak aan kennis en ervaring om de ideeën voor circulariteit te implementeren. Sinds januari 2020 helpt het Fieldlab CIM deze bedrijven door oplossingen te vinden die de implementatie van circulaire producten, werkwijzen en/of businessmodellen mogelijk maken.

Beeldmerk Fieldlab CIM

CIM voor circulaire innovaties – een multidisciplinaire aanpak

Met verschillende lectoraten en diverse opleidingen werken we aan een veerkrachtige en circulaire Nederlandse maakindustrie, die door minder gebruik en afhankelijkheid van primaire grondstoffen kan concurreren op de wereldmarkt.

Dat doen we door systematisch te werken aan technologische innovaties en het organiseren van waarde behoud van grondstoffen, halffabricaten en producten in kringlopen. De essentie is het ontwerpen en organiseren van sluitende materiële kringlopen, waarbij zo min mogelijk grondstoffen aan de natuur worden onttrokken en zo min mogelijk afval in de natuur terugkeert.

LinkedIn groep

Het Fieldlab heeft op LinkedIn een groep aan gemaakt 'Saxion Fieldlab Circulaire Innovaties in de Maakindustrie'. Via deze groep houden we jou met korte berichten regelmatig op de hoogte van recente ontwikkelingen. Ben je nog geen lid van deze groep en wil je wel op de hoogte blijven? Meld je dan aan.

Bekijk de LinkedIn groep

Zo werkt het Fieldlab CIM

Bedrijven in Oost-Nederland kunnen voorstellen indienen voor projecten. Het Fieldlab CIM is mede mogelijk gemaakt door een subsidie van de provincie Overijssel. Ook provincie Gelderland heeft voor het Fieldlab middelen beschikbaar gesteld om naast studenten ook onderzoekers in te kunnen zetten in projecten (op basis van cofinanciering).

New Project (4).jpg

Heb je een circulaire uitdaging waarvoor je graag met Saxion en partners een oplossing wilt realiseren? Vul dan het formulier in.

Na ontvangst van het formulier nemen we contact met je op om het vraagstuk te bespreken. Als we kansen zien maken we er een gezamenlijk project van door de juiste expertise binnen Saxion aan te haken. Dit kan betekenen een project met onderzoekers, een studentenproject of een combinatie van beide.

Een project kan in de uitvoering de volgende drie vormen hebben:

  1. Studenten voeren zelfstandig een onderzoek uit als onderdeel van een interdisciplinair semester, een minor, een (afstudeer)stage.
    In deze vorm kan geen resultaatafspraak worden gemaakt.
  2. Studenten èn onderzoekers van Saxion voeren onderzoek en werkzaamheden uit. Daarmee is de kwaliteit van het resultaat beter geborgd en kunnen ook resultaatafspraken gemaakt worden.
  3. Onderzoekers voeren onderzoek en werkzaamheden uit. Ook hierbij kunnen resultaatafspraken gemaakt worden.

Elk project start met een kick-off bijeenkomst. De betrokken onderzoekers, studenten en ondernemer(s) stemmen de vraag en het resultaat af en maken een plan voor uitvoering van het project.

Het Fieldlab CIM heeft onder voorwaarden een budget voor financiering van betrokken onderzoekers. Van betrokken bedrijven wordt altijd een eigen bijdrage verwacht, in cash en/of in-kind. Eventueel kunnen onderzoekers met betrokken bedrijven op zoek naar aanvullende financiering. Samenwerking tussen onderzoekers en bedrijf is essentieel voor een goed resultaat.

Binnen de projecten van het Fieldlab wordt vrijwel altijd samen gewerkt met het onderwijs. Studenten werken (delen van) het onderzoeksproject uit, begeleid en ondersteund door onderzoekers van de betrokken lectoraten (onderzoeksgroepen).

Zo wordt intensief samen gewerkt met het Saxion Smart Solutions Semester, een onderwijsvorm van een half jaar waar studenten van verschillende opleidingen samen in interdisciplinaire projecten aan toegepast onderzoek werken.

Studenten kunnen ook in het kader van Minoren (keuzevakken van een half jaar) werken aan vraagstukken vanuit het Fieldlab. Zo gebeurt dat binnen de door Saxion aangeboden minor Circulaire Economie.

Maar ook studenten die (onder andere) de minoren “Sustainable International Business”, “Conscious Business” en “Duurzame Chemie” volgen kunnen bij projecten van het Fieldlab betrokken zijn.

Daarnaast kunnen ook studenten van diverse opleidingen als stagiair/afstudeerder geplaatst worden bij het betrokken bedrijf en/of bij een lectoraat/onderzoeksgroep van Saxion.

Vanuit het Fieldlab worden nauwe contacten onderhouden met studenten die op een of andere manier werken aan projecten met betrekking tot het thema Circulaire Innovaties. Gestimuleerd en gefaciliteerd wordt dat kennis en ervaringen worden uitgewisseld zodat een “Saxion Living Community Circular Innovations” ontstaat. 
 

Onderzoek naar geschikte tools/hulpmiddelen bij het werken aan Circulaire Innovaties heeft geleid tot een tweetal webapplicaties die via het Fieldlab vrij beschikbaar zijn voor geïnteresseerden: 

  • Het Business Model Template biedt een praktische structuur (canvas) voor het uitwerken van een duurzaam businessmodel. De webapplicatie van het Fieldlab vormt de digitale aanvulling op het boek Duurzaam Organiseren: Template voor het ontwikkelen van nieuwe businessmodellen van Jan Jonker, Niels Faber en 10 medeauteurs. Het boek wordt uitgegeven door Boom/Management Impact en is als e-boek gratis te downloaden via de website https://www.nieuwebusinessmodellen.nl/.

De webapplicatie is beschikbaar via:  https://businessmodellab.nl/tools/business-model-template 

  • De tekentool Circulaire Kringlopen maakt het mogelijk om zelf eenvoudig een grondstoffenkringloop te tekenen. De tekentool biedt een bibliotheek van symbolen en voorbeelden in de stijl van het (werk)boek Circulair Organiseren van Jan Jonker, Ivo Kothman, Niels Faber en Naomi Montenegro Navarro. Gebruikers kunnen volledig vrij schetsen of een van de vele templates als startpunt gebruiken.  

De webapplicatie is beschikbaar via:  https://businessmodellab.nl/tools/circulaire-kringlopen 

Nieuwe projecten voor de verdere ontwikkeling van tools worden voorbereid. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan modellen voor stofstroom-analyses, voor het meten van maatschappelijke impact door circulaire innovaties en modellen voor samenwerking in ketens/netwerken.  

Ook wordt vanuit Saxion gewerkt aan de ontwikkeling van een MOOC (Massive Open Online Course) Sustainable Organising samen met de Radboud Universiteit Nijmegen en diverse andere hogescholen in Nederland. Naar verwachting zal deze MOOC vanaf September 2021 beschikbaar zijn.

Vanuit het Fieldlab CIM wordt naast individuele bedrijven in de projecten in Oost Nederland samengewerkt met diverse intermediaire organisaties zoals onder andere de Clean Tech Regio Stedendriehoek, RCT Gelderland, CIRCLES, BOOST, Oost NL, Koninklijke Metaalunie, VNO-NCW Midden, MKB Nederland-Midden, Cirkelwaarde, etc. Via deze partners participeert het Fieldlab CIM in diverse activiteiten in Oost Nederland.

Zo was op woensdag 24 Juni 2020 het Fieldlab betrokken bij het Webinar Reshoring (zie nieuwsitem). Reshoring gaat over het terughalen van de productie uit landen als China. Kostenvoordelen zijn minder geworden of verdwenen en wegen niet langer op tegen de risico's van kwetsbare supply chains. Door de Coronacrisis is reshoring voor veel maakbedrijven behalve relevant ook ineens urgent geworden. Daarbij ontstaan kansen voor circulaire businessmodellen gebaseerd op lokale productie, nieuwe samenwerkingen en het verkorten van ketens. 

Ook is het Fieldlab betrokken bij de Ronde Tafel Circulaire Maakindustrie die door Circles wordt georganiseerd. Deze ronde tafels worden georganiseerd voor bedrijven in de maakindustrie in Gelderland en Overijssel die werk willen maken van circulair produceren.  De ronde tafel is een ontmoetingsplaats waar kennis en ervaring wordt gedeeld en vanuit de ontmoeting nieuwe projecten kunnen worden gestart. 

.

FIELDLAB PROJECTEN

Hieronder staan een aantal projecten die op dit moment in uitvoering zijn. De resultaten van de opdrachten van de studenten en hun adviezen zijn verzameld in E-books. Klik op de titel om een van de E-books te bekijken.

E-book Minoren 2019/2020 
E-book Minoren 2020/2021

GMB BioEnergie verwerkt in haar vestigingen in Zutphen en Tiel communaal en industrieel rioolslib, waarbij zowel compost geproduceerd wordt als ook verschillende nutriënten uit deze reststroom teruggewonnen worden. Om het ontwaterde slib goed te kunnen verwerken moet het biologisch actief en goed beluchtbaar zijn. Daarom wordt dit rioolslib gemengd met gecomposteerd materiaal en houtsnippers. Hierdoor kan het materiaal tot circa 5 meter hoogte opgestapeld worden in gesloten tunnels, waar de micro-organismen hun omzettingswerk doen. Hierbij komt veel warmte vrij door de composteringsreactie, die gebruikt wordt om pas gevulde tunnels mee te verwarmen.

Betrokken partners/bedrijven:  
GMB Bioenergie te Zutphen

Betrokken lectoraten binnen Saxion:  
International Water Technology en Duurzame Energievoorziening

Betrokken studenten/onderwijsvormen: 
Eén Smart Solutions projectgroep.

   

Lees meer

B. Sluiten van de zwavel en stikstofkringloop bij de verwerking van communaal rioolslib

In de Cleantech Regio wordt de eerste elektronica hub voor her te gebruiken (consumenten)elektronica gerealiseerd. Samen met Cirkelwaarde, WEEE Nederland, kringloopbedrijf Foenix en meerdere techbedrijven werkt het Fieldlab door middel van dit project mee aan deze E-Hub. In de E-Hub wordt ervaring opgedaan met het in kaart brengen welke consumentenelektronica in afvalstraten en bij kringloopbedrijven wordt ingezameld en wat de eventuele hergebruikmogelijkheden van deze apparaten en onderdelen zijn.

Betrokken partners/bedrijven:  
WEEE Nederland te Apeldoorn, Cirkelwaarde en Foenix

Betrokken lectoraten binnen Saxion: 
Regio-ontwikkeling en Businessmodellen 

Betrokken studenten/onderwijsvormen: 
Diverse Smart Solutions projectgroepen.

Lees meer

Hergebruik van witgoed/wasmachines

In het leer- en samenwerkingsproject UpTex koppelen we onderzoek naar recycling van niet-herdraagbaar textiel aan onderwijs en sociaal werk. We ontwikkelen een haalbaar business model en testen dit uit in een proeflab. 

Klik hier voor meer informatie over het project.

Betrokken partners/bedrijven:
UpTex is een samenwerking van Gemeente Deventer (opdrachtgever), Aventus, Techniekfabriek, Circulus-Berkel, het Goed, ReShare, KplusV en Saxion.

Betrokken studenten/onderwijsvormen: 
Van februari tot juli 2021 werkt een Smart Solutions projectgroep aan dit project en van september 2021 tot februari 2022 zal een nieuwe projectgroep verder werken aan dit project.

Dyneema is een supersterke kunststofvezel op basis van polyetheen (UHMWPE = ultra high molecular weight polyethylene). Deze vezels zijn sterk, licht en kenmerken zich vooral door hun taaiheid, hoge scheurweerstand en ballistische eigenschappen. De vezels worden verwerkt tot garens, weefsels en tot uni-directionele composiet lagen (tapes). Deze composiet tapes, kunnen worden gestapeld tot een laminaat. Deze laminaten worden o.a. toegepast in antiballistische producten zoals kogelwerende vesten. De vezels worden bij elkaar gehouden door een matrix gemaakt van rubber, polyurethaan of PE, waarbij het vezelvolumegehalte meer dan 80% bedraagt. De vraag in dit onderzoek betreft de mogelijkheden voor het hergebruik van snijafval en overige resten van deze Dyneema producten.

Betrokken bedrijven/partners
Betrokken bedrijven/partners zijn Fawic en DSM Protective Materials. DSM Protective Materials is de ontwikkelaar en producent van het te onderzoeken materiaal, zij zal vanuit deze rol alle reeds aanwezige kennis rond het materiaal inbrengen. Tevens zal DSM Protective Materials de lectoraten van het benodigde materiaal voorzien. Tenslotte kent DSM Protective Materials de markt van potentiële producten goed en zal daarom kunnen meedenken in het vaststellen van mogelijke nieuwe toepassingen. Fawic is producent van beschermende transportboxen en flightcases voor het veilige transport van hoogwaardige producten. De nadruk ligtt op lichtgewicht en om die reden is Fawic gewend te denken in composiet oplossingen. Voor de panelen worden vaak sandwiches op basis van glasvezel en PP gebruikt, voor de verbindingen zijn dit vaak aluminium extrusies. Hiervoor zouden extrusies uit Dyneema recyclaat interessant kunnen zijn.

Betrokken lectoraten binnen Saxion
Het project wordt geleid door het Lectoraat Lightweight Structures van Saxion. In het lab van het daaraan gelieerde TPAC vindt onderzoek plaats aan thermoplastische composietmaterialen en de verwerkingstechnieken hiervan. Tevens beschikt TPAC over diverse testmachines om mechanische eigenschappen (ook impactresistentie) te bepalen. 

In het onderzoek wordt samengewerkt met het lectoraat Sustainable & Functional Textiles (SFT) van Saxion.

Betrokken studenten/onderwijsvormen
Beide lectoraten voeren hun onderzoek altijd uit in teams waaraan studenten deelnemen. Verankering in het onderwijs is hierbij het uitgangspunt. Studenten van de opleidingen Werktuigbouw en Textiel zullen samenwerken en dit kan leiden tot interessante cross-over innovaties.

 

 

Dit project heeft tot doel de mogelijkheden voor het meer circulair maken van een turnmat te onderzoeken. De bestanddelen worden door BOSAN ingekocht en de assemblage vindt in Haaksbergen plaats. In het onderzoek zullen de diverse materialen op milieubelasting worden geanalyseerd en zullen de mogelijkheden voor het gebruik maken van gerecycled materiaal en/of het recyclen van het gebruikt materiaal voor evt. andere toepassingen worden verkend. Het is een verkennend onderzoek en kan mogelijke een vervolg krijgen in een meer verdiepend onderzoek.

Betrokken bedrijven/partners
Het bedrijf BOSAN te Haaksbergen ontwikkelt en produceert sportinstallaties en sporttoestellen voor bewegingsonderwijs en (top)sport in binnensportaccommodaties. 

Betrokken lectoraat binnen Saxion
Het onderzoek wordt begeleid door een onderzoeker van het lectoraat Sustainable & Functional Textiles (SFT) van Saxion.

Betrokken studenten/onderwijsvormen
In de periode september 2021 tot februari 2022 zal een interdisciplinaire projectgroep (Smart Solutions) van studenten uitvoering geven aan dit onderzoek.

Aebi Schmidt is een leverancier van o.a. strooi- en veegmachines. De meeste afnemers zijn overheden en die geven in toenemende mate invulling aan circulaire doelstellingen (volgende uit EU en NL-regelgeving). Aebi Schmidt werkt aan circulaire oplossingen om zich te kunnen onderscheiden van concurrenten en beter invulling aan de wensen van de klanten te kunnen geven.

Tot nu toe ligt de focus van Aebi Schmidt bij het primair of ad hoc aanbieden van remanufacturing als circulaire oplossing (de machine is eigendom van de klant en blijft na remanufacturing ook eigendom van de klant). Er is behoefte om te groeien naar een breder business model, bijv. machines na remanufacturing inzetten bij een andere klant, gebruikte machines te demonteren en onderdelen her te gebruiken bij de assemblage van ‘nieuwe’ machines, etc. Hierin komt een tweetal vragen naar voren.

  • Vraag 1: Wat zijn de mogelijkheden voor Aebi Schmidt om het huidige business model voor remanufacturing verder door te ontwikkelen en welke stappen zouden daartoe de komende tijd gezet moeten worden?

Remanufacturing vindt plaats onder de veronderstelling dat een machine na remanufacturing minder milieubelasting veroorzaakt dan een nieuwe machine. Dit is echter nog nooit systematisch geanalyseerd/berekend. Daarom is vraag 2 in dit project:

  • Vraag 2: Wat is de milieubelasting gedurende de gehele levenscyclus van een geremanufacturede machine vergeleken met een nieuwe machine en welke aspecten/onderdelen beïnvloeden dat verschil met name? 

Betrokken bedrijven/partners
Het bedrijf Aebi Schmidt te Holten
 Aebi Schmidt – Circulaire zoutstrooier - Circulaire Maakindustrie

Betrokken lectoraten binnen Saxion
Het lectoraat Industrial Design van Saxion is betrokken m.b.t. de uit te voeren milieuanalyse (LCA) en de onderzoeksgroep Technology Innovation Processes (TIP) binnen Saxion is betrokken m.b.t. de strategische bedrijfskundige aspecten van de benodigde innovaties bij het vormgeven van de processen nodig om refurbishment verder te brengen.

Betrokken studenten/onderwijsvormen
Studenten van de minor TIP zullen de benodigde innovatiestrategieën uitwerken en een stagiaire van de opleiding Technische Bedrijfskunde zal de milieuanalyse uitvoeren. 


 

 

  • De mogelijkheden om transferpapier na gebruik terug te brengen in de kringloop. Met het bedrijf Neenah Coldenhove te Eerbeek wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om transferpapier terug te brengen in de kringloop na gebruik. 

Lees meer

  • Met het bedrijf Deventrade is onderzoek gedaan naar de inzameling en Recycling van Polyester Sportkleding. Twee afstudeerders van de hbo-opleiding Fashion & Textiles Technologies (FTT), twee Smart Solutions projectgroepen en een student van de minor Duurzame Chemie hebben aan dit project gewerkt.

Lees meer

  • Met het bedrijf ZONZ te Apeldoorn is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om kunststof schaduwdoeken na gebruik in te zamelen en te recyclen. Eén Smart Solutions projectgroep van 8 studenten heeft aan dit project gewerkt. 

Lees meer

  • Met de startup Mac. Ellen te Deventer is onderzoek gedaan naar de groei en toepassing van mycelium in diverse producten en de verkoop van deze producten. Eén Smart Solutions projectgroep van 7 studenten en een student van de minor Duurzame Chemie hebben aan dit project gewerkt.

Lees meer

  • Voor het bedrijf Claca Design in Deventer is onderzoek gedaan naar de inkoop van afval-leer voor de productie van leren tassen op bestelling. Eén groep van de minor Circulaire Economie heeft aan dit project gewerkt.
  • Met Het Goed, Circulus Berkel en de gemeente Deventer is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om diverse afvalstromen uit de gemeente beter te verwaarden. Twee studentengroepen van de minor Circulaire Economie hebben aan dit project gewerkt.

Op basis van ingediende voorstellen zijn diverse nieuwe projecten in voorbereiding. Het betreft de ketens van producten/materialen zoals filterdoeken, tapijt, binnenwanden, luchtbehandelingskanalen en circulaire producten voor de aanleg en renovatie van rioleringen. Ook zal worden meegewerkt aan de ontwikkeling van een roadmap voor de organisatie van een circulaire textielketen in Oost-Nederland én wordt er onderzoek voorbereid naar tools voor het monitoren en analyseren van circulariteit.

Nieuws van dit lab

Contact

timberhaaker.jpg

Timber Haaker

Lector Business Models en Coördinerend Lector Fieldlab CIM

+31 6 20956717 LinkedIn
Harrie van Bommel

Harrie van Bommel

Hoofddocent/Onderzoeker en Programmamanager Fieldlab Circulaire Innovaties in de Maakindustrie

06 - 1247 9741 LinkedIn