Maatschappelijke stages bij labs en lectoraten

Toen de zoon van Raymond Maas in de derde klas van het vwo zat, moest hij – net als alle middelbare scholieren in Nederland – op zoek gaan naar een maatschappelijke stage van dertig uur. Zoals dat gaat bij veel kinderen in die leeftijd, kreeg Raymond in eerste instantie niet veel mee van dit proces. Later leek zijn zoon samen met een klasgenoot een plek bij een liefdadigheidsinstelling te hebben gevonden, maar helaas kregen ze daar de stagebegeleiding niet rond.

Raymond besloot te hulp te schieten. Niet door de zoektocht van zijn zoon en zijn klasgenoot over te nemen, maar door hen te stimuleren om breder te kijken naar mogelijke stageplekken. Want waarom, dacht Raymond, zouden middelbare scholieren – specifiek gelet op vwo’ers en havisten in het derde leerjaar – bijvoorbeeld geen stage kunnen volgen bij een hogeschool? Of beter gezegd: bij een lectoraat, een plek waar onderwijs, onderzoek en het bedrijfsleven samenkomen rondom maatschappelijke vraagstukken.

Stage met een robothond

Het was een idee dat zorgde voor twee middelbare scholieren die zelf hun stageplek regelden bij het lectoraat Smart Mechatronics and Robotics (SMART). Hoe dat is bevallen? Erg goed, ontdekte Raymond, want zijn zoon en zijn klasgenoot besloten – geheel vrijwillig – om zelfs extra uren bij SMART door te brengen; gewoon om verder te kunnen werken aan een technisch project waarin ze helemaal waren opgegaan. “Ze kregen een klus om iets te programmeren voor Luci, de robothond van SMART. Dat vonden ze heel erg gaaf.”

Natuurlijk ontstaat de ruimte voor zo’n gave maatschappelijke stage niet vanzelf. Raymond ging na het ontstaan van zijn idee al snel de boer op, overtuigd dat hij was van de meerwaarde die hij zowel voor scholieren als Saxion kon bieden. Dit leidde tot een bredere verkenning binnen en buiten Saxion: hij sprak met verschillende lectoren om draagvlak te creëren, maar nam ook contact op met zijn connecties in het voortgezet onderwijs.

Voor de klas

Hoe het vervolgens ging, ziet Raymond nog zo voor zich. “Kom maar langs, zeiden ze bij het Bonhoeffer College. Of ik in de klas iets wilde vertellen. Nou graag, zei ik. Nadat ik mijn praatje daar had gehouden, staken twee meiden hun vinger op. Ze wilden me later nog graag even spreken. Toen bleek dat ze echt geïnteresseerd waren geraakt. Kort daarna stuurden ze me een berichtje: ‘wij vinden nanotechnologie wel interessant.’”

Het verbaasde Raymond niet. In gesprekken die hij had met mensen in het voortgezet onderwijs, kwam steeds hetzelfde beeld naar voren. Voor havo- en vwo-leerlingen in het derde schooljaar geldt dat ‘het profielkeuzetraject’ kan zorgen voor onzekerheid. “Door activiteiten in het kader van loopbaanoriëntatie en -begeleiding maken ze kennis met vervolgopleidingen. Denk aan open dagen, studiemarkten en activiteiten vanuit het Pre-Programma. Die activiteiten zijn belangrijk en goed doordacht, maar ook vaak kort en strak gepland. Dat bracht me bij de vraag: wat gebeurt er als leerlingen niet een uurtje of een dagdeel komen kijken, maar dertig uur lang meedraaien?”

Technisch talent

Robothonden. Nanotechnologie. Raymond richt zich graag op de technologiekant van het hbo. Hij ziet maatschappelijke stages bij Saxion niet als een los initiatief, maar als onderdeel van een ‘bredere ketenbenadering’, die via het voortgezet onderwijs en het hbo uiteindelijk naar de arbeidsmarkt leidt. Vanuit Project Beethoven werkt hij aan het versterken van die verbinding; dit juist in de fase waarin scholieren hun profielkeuze maken, en in een regio waar de vraag naar technisch talent de komende jaren alleen maar zal toenemen.

De twee scholieren die bij het Bonhoeffer College hun vinger opstaken, waren dan ook meer dan welkom bij Saxion. “Ik ben met die scholieren eerst naar het Nanolab gelopen, en daar hebben we een docent aangesproken; dat werd een heel goed gesprek. Door de rondleiding zagen ze hoe leuk en praktisch een onderzoeksomgeving kan zijn. Een van hen was toen al overtuigd. Ze zei: dáár wil ik iets mee gaan doen.”

Toekomstplan

Bij zijn tour beperkte Raymond zich niet tot het Nanolab. Samen met de twee scholieren, bezocht hij meerdere lectoraten. Bij Industrial Design liepen ze bijvoorbeeld binnen bij het Fablab, waar 3D-printers staan en productprototypes zijn uitgestald in vitrinekasten. Wat Raymond onderweg merkte, is dat de scholieren – hoe nieuwsgierig ze ook waren – uit zichzelf niet meteen vragen gingen stellen. Samen met zijn collega’s verkende hij wat het beste werkt wanneer je in contact treedt met deze jonge doelgroep. Zijn advies was om vooral te laten zien waar je in de praktijk mee bezig bent. Zo werden gaandeweg al de eerste verbeterpunten verzameld voor maatschappelijke stages bij Saxion.

Na de rondleiding benadrukte Raymond dat de volgende stap echt bij de scholieren zelf lag. Een van hen kreeg door haar bezoek aan al die labs en lectoraten al een vrij concreet toekomstplan: ze overwoog om eerst een bacheloropleiding bij Saxion te volgen, en zich daarna bij de Universiteit Twente aan te melden voor een master nanotechnologie. Het was alsof deze derdejaars vwo’er al begreep hoe de praktische kant bij een hogeschool en de theoretische kant aan de universiteit elkaar kunnen versterken.

Groeien

Om een goede stagebegeleider te kunnen zijn, is het volgens Raymond op de eerste plaats belangrijk dat je van mensen houdt. Zelf haalt hij er veel voldoening uit wanneer hij iemand ziet ‘groeien’. “Soms ben ik bijna jaloers, want dan denk ik: die scholieren kunnen nog alle kanten op! Als ik zelf weer die leeftijd zou hebben, dan zou ik met de kennis die ik nu heb mijn route weer helemaal opnieuw uitstippelen.”

Kan hij zich de maatschappelijke stages eigenlijk ook voorstellen bij niet-technische lectoraten? Mede vanwege de groeiende vraag naar technisch talent in Oost-Nederland, richt Raymond zich nu vooral op het ‘Beethoven-podium’. Tegelijkertijd wil hij kijken of andere academies en domeinen op termijn ook kunnen aanhaken. “Er zijn nu al een tiental leerlingen bezig, en dat bij diverse lectoraten.”

Aansluiting vinden

Maatschappelijke stages kunnen niet alleen voordelen opleveren voor scholieren zelf. Voor het hbo betekent het dat potentiële studenten al in een vroeger stadium kunnen kennismaken met een hogeschool. Als scholieren bewuster kiezen voor een specifiek profiel, kan dat volgens Raymond zorgen voor een ‘warmere instroom’, met nieuwe hbo-studenten die een duidelijker beeld hebben van wat ze bij hun opleiding kunnen verwachten.

De komende tijd wordt onder andere gekeken hoe er zo goed mogelijk aansluiting kan worden gevonden bij het voortgezet onderwijs. Het idee om in dit verband bij Saxion vanuit het BiNaS-onderwijs (biologie, natuur- en scheikunde) de verbinding te zoeken met het STEM-onderwijs (Science, Technology, Engineering en Mathematics), wordt door middelbare scholen omarmd. In een speciale werkgroep, waarvan Raymond ook deel uitmaakt, wordt momenteel gewerkt aan de concrete vormgeving van deze aansluiting. 

Bouwstenen

Hoewel maatschappelijke stages bij lectoraten en labs als een primeur voor Saxion kunnen worden gezien, merkt Raymond dat er ook vanuit andere instellingen al interesse wordt getoond voor deze aanpak. Tegelijkertijd benadrukt hij dat hij eerst een jaar wil proefdraaien met het concept; om ervaringen te verzamelen, en om te kijken wat al werkt en wat beter kan.

Idealiter zou Raymond middelbare scholen straks een soort kant en klare ‘bouwstenen’ voor hun onderwijsprogramma willen aanbieden. “We willen kijken hoe we middelbare scholen kunnen faciliteren in het bestaande onderwijs. Stel dat je het vak natuurkunde geeft en het gaat over optica of lasers, dan zou je kunnen denken aan een kennismaking met een Saxion-lab dat zich echt met die materie bezighoudt. We willen toe naar een gestructureerde samenwerking, waarbij we op tijd in jaarroosters geprogrammeerd kunnen worden.”

Fotografie: Thomas Busschers