Ontwerpen voor Duurzaamheid biedt veel nieuwe kansen voor samenwerking, vertelt Arie Paul van den Beukel

Een duidelijker profiel van het lectoraat Industrial Design, om beter aan te sluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen en daarmee ook beter in beeld te zijn bij toekomstige samenwerkingspartners: met de nieuwe onderzoekslijnen Ontwerpen voor Duurzaamheid en Ontwerpen met Zorg richt het Saxion-lectoraat haar blik op de toekomst, vertelt lector Arie Paul van den Beukel. “Industrial Design is een hele brede, interdisciplinaire aanpak om tot productoplossingen te komen. Zowel vanuit de maakgerichte als de mensgerichte benadering, dus: hoe construeer je een product, maar ook: hoe heb je oog voor de gebruiker en zijn context?” Oorspronkelijk was het lectoraat Industrial Design dan ook gestoeld op die twee invalshoeken: maakgericht ontwerpen en human centered design. Het zorgde voor een weliswaar breed geformuleerd, maar niet altijd even duidelijk profiel richting bedrijven en maatschappelijke instanties die samenwerking zoeken in onderzoek en productontwikkeling. “Terugkijkend naar het type onderzoek dat we de afgelopen jaren deden én naar de maatschappelijke vraag, markeren we nu twee nieuwe, meer toegepaste onderzoekslijnen,” licht Arie Paul toe.

Duurzaamheid en zorg

Zowel achter het ontwerpen voor duurzaamheid als ontwerpen met zorg zit een maatschappelijk belang. Een product is iets dat het leven van de gebruiker gemakkelijker of aangenamer maakt. In de zorg kan dat voor medisch personeel en patiënten een groot verschil maken. Iets om in het volgende deel van dit tweeluik verder bij stil te staan. Hetzelfde geldt voor duurzaamheid. “Als ontwerpers zien we dat technologische ontwikkelingen en productontwerpen niet alleen positieve impact hebben. Er is ook een keerzijde door de milieu-impact. Uiteindelijk belanden fysieke producten veelal op de vuilnisbelt en belasten ze de leefomgeving. Ook daarin willen we onze verantwoordelijkheid nemen. Door ontwerpend mee te denken hoe we tot een duurzame samenleving kunnen komen. Een circulaire economie. Zelf vind ik het interessant dat juist zorg en duurzaamheid thematisch dicht bij elkaar liggen, elkaar raken. Klimaatverandering geeft enorme druk op onze gezondheid. Tegelijkertijd vraagt de zorg om een duurzamere benadering. Beide onderzoekslijnen haken dus op verschillende niveaus in elkaar. Toch worden de toepassingsgebieden duurzaamheid en zorg nog steeds gevoed door hoe we mensgericht en maakgericht ontwerpen inzetten. Vanuit de kern van ons vakgebied.”

Circulair bed

Als we verder inzoomen op de onderzoekslijn Ontwerpen voor Duurzaamheid, ligt de focus op het ontwerpen van een product dat tijdens zijn gehele levenscyclus zo min mogelijk impact heeft op het milieu. Van het winnen van grondstoffen, het productieproces, de gebruiksfase tot het moment waarop het product afgedankt wordt. “Het is interessant en uitdagend om al in de ontwerpfase vat te krijgen op die totale levenscyclus,” aldus Arie Paul. “Zo doen we samen met Deventer beddenfabrikant Auping onderzoek naar een circulair bed. Want eigenlijk gaat een bed constructief zeer lang mee. Voldoet het niet meer aan de wensen, dan verhuist het naar de logeerkamer, of bijvoorbeeld naar een studentenkamer. Toch blijft het in gebruik. Met Auping onderzoeken we hoe zo’n bed duurzamer kan blijven voldoen aan de verwachtingen. Door hergebruik van constructieve onderdelen. Of juist vervanging van de stoffering, waardoor het mee kan gaan met het veranderende modebeeld of de beleving en wensen van de gebruiker.”

Nieuwe ontwerpblik

Voor een dergelijk onderzoek, waarbij vanuit Saxion ook de lectoraten Lichtgewicht Construeren (materialen en constructie) en Sustainable and Functional Textiles (stoffering) betrokken zijn, leidt een multidisciplinaire onderzoeksblik, samen met een marktpartij als Auping, tot nieuw en duurzamer ontwerp. Zelfs als het gaat om een ‘nieuwe ontwerpblik’ op de totale context en keten van zo’n bed. Wat als klanten hun oude bed gedeeltelijk of volledig kunnen inruilen? Wat betekent dat vervolgens voor het logistieke proces, het productieproces en de marketing en communicatie rond zo’n nieuwe vorm van dienstverlening? Arie Paul: “Een fysiek circulair product is nog niet per se een duurzaam product. Het wordt pas duurzaam als we er ook duurzaam mee omgaan. Bij dat soort trajecten kan ons Saxion-lectoraat Business models een aanvullende rol spelen. En daar komen we ook op het vlak van mensgericht ontwerpen.”

Repurpose, repair, refurbishment

Wordt een bestaand product langer gebruikt, dan is dat in principe al winst voor het milieu, legt Arie Paul uit. Daarbij kunnen verschillende strategieën ingezet worden. Bij repurpose kan een product hergebruikt worden: de banken uit een treincoupé vinden hun weg naar een recreatieve ruimte als een schoolkantine. Bij repair gaat het om het (kunnen) repareren van onderdelen van producten. Spreken we van refurbishment, dan kunnen nieuwe toevoegingen een product weer relevant en up to date maken. Denk aan smartphones die een tweede leven krijgen, doordat zij weer voldoen aan de huidige standaarden. Bij deze strategieën gaat het om bestaande producten, in tegenstelling tot het eerder genoemde bed van Auping, dat vanaf de ontwerpfase al toekomstbestendig wordt gemaakt.

RECARE

Van repurpose, naar repair en refurbishment is de vervolstap naar recare snel gemaakt: het opnieuw zorgen voor je product. Onderhoud plegen. “RECARE is een onderzoek dat we onlangs gestart zijn. Daarbij kijken we hoe we consumenten beter kunnen ondersteunen bij het onderhoud van hun product. Veelal gaat dat om huishoudelijke apparatuur. Denk aan het koffiezetapparaat dat periodiek ontkalkt moet worden, zodat het niet kapot gaat. De meeste mensen doen dat niet. Ze komen er niet aan toe, vinden het een vervelende klus of weten simpelweg niet hoe ze dat aan moeten pakken. Het resultaat is een verkalkt apparaat dat op een gegeven moment defect raakt.” Met het RECARE-project, dat een duidelijk voorbeeld is van duurzaam mensgericht ontwerpen, onderzoekt het lectoraat samen met marktpartijen als ATAG (witgoed) en een producent van koffiezetapparaten, welke interventies aanslaan bij de consument. “We lopen bijvoorbeeld mee met ATAG-monteurs en doen onderzoek bij repair cafés, waar inderdaad juist de koffiezetapparaten volop ter reparatie worden aangeboden. De eerste onderzoeksuitkomsten lijken er op te wijzen dat consumenten gevoelig zijn voor onderhoudstips die rechtstreeks van de fabrikant komen. Als die gepaard gaan met concrete aanwijzingen (hoe ontkalk je zo’n apparaat, waar koop je het ontkalkingsmiddel?) dan verlaagt dat de drempel om tot onderhoud over te gaan. Ook dan draagt ontwerpen bij aan gedragsverandering en daarmee aan duurzaamheid. We zien dat er belangstelling is bij marktpartijen om samen onderzoek te doen.”

Harvesten van onderdelen

Ook in de business-to-business markt ziet Arie Paul kansen voor samenwerking rond onderzoek. Bijvoorbeeld als het gaat om landbouwmachines. “Op een gegeven moment staat zo’n voertuig vijftien jaar op het boerenerf en is er een nieuwer, efficiënter model op de markt. Voor een bedrijf is het interessant te onderzoeken hoe men dat oude model kan terugnemen, met korting-voor-de-klant op het nieuwe model. Omdat een groot deel van het gebruikte voertuig herbruikbaar is, onderzoeken we hoe we de productstroom van oude onderdelen kunnen integreren met de nieuwe modellen die uit de fabriek komen.” De lector ziet verschillende redenen waarom de business-to-business markt meer focus krijgt op duurzaam ontwerpen. Een deel van de bedrijven voelt zich maatschappelijk verantwoordelijk, maar ook is er steeds meer schaarste aan grondstoffen, een toenemende afhankelijkheid van leveranciers en een langere en vaak onzekere doorlooptijd van benodigde onderdelen. “Het betekent dat we grondstoffen en onderdelen dichter bij huis moeten halen. Net als dat we moeten overstappen op materialen die meer biobased zijn. Doordat ze lokaal geworven of hergebruikt worden, is de milieu-impact lager. Het zijn allemaal voorbeelden van thema’s die we de komende periode, met de komst van een nieuwe associate-lector Ontwerpen voor Duurzaamheid verder willen uitwerken en concreet omzetten in onderzoeksprojecten.”

Samenwerken of vragen? 
Neem contact met ons op!

dr. ir. Arie Paul van den Beukel
Lector Industrial Design
06 - 2348 7270
[email protected]
 

Fotografie: Thomas Busschers - Dienst Marketing Communicatie