Merlijn Smits over Ontwerpen met Zorg: ‘Instrumenten voor chirurgen zijn niet gemaakt voor vrouwenhanden’

Waar we vorige week met lector Industrial Design Arie Paul van den Beukel stilstonden bij Ontwerpen voor Duurzaamheid, richten we onze blik met associate-lector Merlijn Smits nu op de nieuwe onderzoekslijn Ontwerpen met Zorg. “Ik kom oorspronkelijk uit de zorg, ben gepromoveerd in het Radboudumc, maar wel met een achtergrond in industrieel ontwerpen,” vertelt Merlijn. Ook studeerde ze filosofie. Al met al een rijk palet aan kennis en ervaring om deze nieuwe onderzoekslijn vorm te geven. “De gebruiker centraal stellen, dat zit heel erg in mij. In onze beide nieuwe onderzoekslijnen hebben we dan ook nog steeds de menskundige insteek, naast de focus op het maken: hoe we nieuwe materialen en technologie toepassen om, in het geval van mijn onderzoekslijn, de zorg mogelijk te maken.”

Grotere zorgvraag, minder personeel

Om die zorg daadwerkelijk mogelijk te blijven maken, moet er de komende jaren veel veranderen. Zo is er een toenemende zorgvraag, met juist minder beschikbaar personeel. Dat vraagt om innovatie en transitie. Ontwerpen met zorg kan daar met onderzoek een belangrijke bijdrage aan leveren. “Over de meerwaarde van ontwerpkracht in de zorg hebben we al een project lopen: hoe kunnen we die meerwaarde onderzoeken en vervolgens ook beter uitleggen?” Toch laten lopende onderzoeken, waarbij het lectoraat betrokken is, al veel van die meerwaarde zien, zal blijken uit ons gesprek met Merlijn.

Levenskwaliteit met een kunsthart

Neem het Holland Hybrid Heart-project, de ontwikkeling van een kunsthart: “Dat project is belangrijk om te laten zien dat we verder kijken dan de standaard vragenlijst die patiënten invullen over hun kwaliteit van leven. Ze zijn goed bedoeld, maar slaan de patiënt zo ontzettend plat. Liever zoeken we met hen naar welke waarden van welzijn zij belangrijk vinden voor de zorg die zij ontvangen. Patiënten geven aan hoe fijn ze het vinden dat er naar hun specifieke situatie geluisterd wordt. Dat we doorvragen. Daarmee is ons onderzoek op zichzelf al een interventie. We werken juist niet met vragenlijsten, maar heel kwalitatief. Met interviews, focusgroepen, scenario-based design sessies, co-creaties, patient journeys.” Zo lopen onderzoekers mee met artsen, gaan ze thuis op bezoek bij patiënten en visualiseren ze de opgehaalde informatie in een patient journey: een tijdlijn waarop te zien is welke ‘reis’ een patiënt heeft doorlopen, geeft Merlijn als voorbeeld. “Onze rol in het Hybrid Heart Project is dus echt om de stem van de patiënt en de medisch professional op te halen en de bevindingen te blijven agenderen bij de technische ontwikkeling van dat kunsthart. De keuzes die daar nu bij gemaakt worden, hebben mogelijk over twintig of dertig jaar impact op het welzijn van de patiënt: hoe lang gaat een bepaald materiaal mee? Kan iemand met zo’n kunsthart bijvoorbeeld nog hardlopen? Wat betekent het kunsthart verder voor de dagelijkse kwaliteit van leven?”

EpiPen

Begint onderzoek dan bij de eindgebruiker, de patiënt? Altijd, zegt Merlijn. De mens -patiënt of medisch professional- staat centraal. Van daaruit wordt het probleem geanalyseerd. En vaak blijkt de werkelijke vraag ánders te zijn. “Vanuit het Deventer Ziekenhuis kwam de vraag om mee te denken over de EpiPen, waarmee mensen zichzelf na een allergische reactie een adrenaline-injectie kunnen geven. Het ziekenhuis merkte dat juist jongeren die pen vaak niet meenemen, omdat hij vrij groot is. Was het misschien mogelijk een kleiner exemplaar te ontwerpen? Uit gesprekken met jongeren bleek echter iets anders: ze namen de pen niet mee, omdat ze onvoldoende urgentiebesef hadden. Ze begrepen niet goed dat ze zonder EpiPen in een levensbedreigende situatie konden belanden. Dat vraagt dus om een andere aanpak dan het ontwerpen van een compactere pen. Het is typerend voor wat we vaak meemaken. Dat we goed moeten zoeken naar het werkelijke probleem, niet af kunnen gaan op de goed bedoelde aannames.”

Kennisversneller voor de regio

In de onderzoekslijn Ontwerpen met Zorg richt Merlijn zich met haar team nu vooral op de ziekenhuiszorg. Daarbij slaat het lectoraat ook een brug tussen ziekenhuizen en medtech-bedrijven in de regio. “Er zijn veel start ups hier in de regio, bedrijven die bezig zijn met productontwikkeling voor de zorg. Ze lopen aan tegen wetgeving, komen daarnaast niet goed in gesprek met patiënten en medische professionals. Maar aan de andere kant is er juist de vraag vanuit de ziekenhuizen, om innovatieve oplossingen. Daar proberen wij juist een brug te slaan, een kennisversneller te zijn.” Zo deed het lectoraat al eerder onderzoek naar het pessarium. En bij het project Hergebruik Hoogwaardig Medisch Instrumentarium draait het om het herbruikbaar maken van veelal kostbaar medisch instrumentarium, dat om redenen van veiligheid en hygiëne na eenmalig gebruik vernietigd moet worden. “Er zijn veel bedrijven die de ambitie hebben om duurzamer instrumentarium te maken; door reiniging of hergebruik van bepaalde onderdelen. Maar welke eisen stelt de centrale sterilisatieafdeling van het ziekenhuis? Hoe moet dat instrumentarium dan gemaakt, gereinigd en gedistribueerd worden? Hoe komen zij hierover überhaupt in gesprek met ziekenhuizen? Een interessant, maar ook ontzettend relevant innovatietraject, waarbij we vanuit Industrial Design een waardevolle rol kunnen spelen.”

Ontwerpen voor vrouwen en kinderen

Dan is er nog het onderzoeksveld ontwerpen voor onderbelichte doelgroepen in de zorg. Daarin ligt bijvoorbeeld de focus op vrouwengezondheid. De ontwikkeling van medische producten neemt nog steeds vaak het mannelijk perspectief als standaard. Al groeit de belangstelling voor vrouwengezondheid de laatste jaren, nog steeds zien we dat er relatief weinig aandacht is voor een comfortabele manier om medisch onderzoek bij vrouwen beter vorm te geven. “Dat soort instrumenten en apparaten zijn met sub-optimale informatie vormgegeven. Hetzelfde geldt voor instrumentarium voor chirurgen. Het is gemaakt voor mannenhanden, niet voor vrouwenhanden. En denk aan het ontwerpen voor kinderen in de ziekenhuiszorg. Bijvoorbeeld dat gesprek met jongeren over de EpiPen. Recent is er een Pioneers in Healthcare-voucher toegekend waarmee we een slimme medicatiebox voor kinderen kunnen ontwerpen. Een box waarmee we kinderen meer zelfregie geven. Eén van mijn collega’s heeft zich bovendien beziggehouden met een astma-inhalator voor kinderen. Dus ook hier zit een relevant thema waarmee we graag intensiever aan de slag gaan en waarvoor we nu een aantal subsidieaanvragen hebben uitstaan.” Bij het ontwerpen voor onderbelichte doelgroepen in de zorg is er ook aandacht voor de specifieke methodieken: wat betekent het om voor specifieke doelgroepen te ontwerpen? Voor kinderen kan dat vragen om een knutselsessie, om de behoeften te inventariseren. Voor mensen met een visuele beperking kan een co-creatie-sessie meer gericht zijn op het verkrijgen van input via audio, of de tast. Het is belangrijk dat iedereen kan meedoen.

Gepersonaliseerde medische devices

Tenslotte ziet Merlijn een thema op het gebied van maaktechnologie, met name het ontwikkelen van medical devices en het personaliseren daarvan. Een goed voorbeeld is het onderzoek naar de larytube: een apparaatje dat mensen met slokdarmkanker in hun slokdarm krijgen ingebracht. Het helpt hen om weer te kunnen praten. Bij een aantal mensen past zo’n device niet. Het schuurt, zit vervelend en werkt niet optimaal. “Op basis van een CT-scan kunnen we de lichaamsmaten van de patiënt vertalen in een maatwerkmodel, dat we met de siliconenprinter van ons lectoraat kunnen maken. Daarmee heb je een gepersonaliseerd product. Voor dit soort trajecten zijn legio mogelijkheden, in relatie tot het menselijk lichaam. We onderzoeken wat we patiënten en hun behandelaars kunnen bieden in de ziekenhuiszorg.” Waar het hier, naast medische productontwikkeling om draait, is de vraag: als we kunnen 3D-printen, welke behoeften kunnen we dan vervullen met het printen van producten voor de zorg? Zo werden sinds 2017 in het Fablab, in samenwerking met het MST, naast de larytube, allerlei andere producten ontwikkeld, zoals braces, steunzolen, hygiënische werkschoenen, een prothesekoker. Inmiddels heeft het MST nu ook een 3D-lab, vertelt Merlijn. “Ook hebben we gekeken of we in de regio een ecosysteem voor gepersonaliseerde 3D-prints kunnen opzetten, met een RAAK-subsidie.”

Aandacht

Waar voelde Merlijn zelf de motivatie om haar ontwerp- en zorgachtergrond te verbinden? “Ik wil graag écht iets betekenen voor mensen. En dat kunnen we, met luisteren en goed doorvragen. Mensen in zorgsituaties bevinden zich op een kwetsbaar moment in hun leven. In de ziekenhuiszorg draait het om efficiency, patiënten snel beter maken, zodat ze het ziekenhuis weer kunnen verlaten. Met alle toewijding die daar bijhoort. Maar in het hoofd van de patiënt speelt zoveel meer dan dat.” Speelt bij Merlijn haar filosofie-achtergrond nog een rol, in het onderzoek dat ze als associate-lector coördineert? “Ja, daaruit neem ik altijd de vraag mee: wát is nu eigenlijk welzijn? En de grotere vraag waar we nu eigenlijk voor leven. Maar die vertaal ik pragmatisch naar het luisteren en het voeren van een goed gesprek. Door samen met hen in kaart te brengen wat ze belangrijk vinden. En daar gaan we voor ontwerpen. Ik zie mezelf niet als filosoof, maar als ontwerper die soms wat filosofische input gebruikt om me ervan bewust te zijn dat onze ontwerpen echt impact hebben op de levens van mensen. Dat vraagt om een verantwoorde aanpak. Met technologie kunnen we veel, maar het is niet altijd de oplossing. Soms gaat het veel meer over de kwaliteit van het gesprek dat je voert. Dan draait het gewoon om aandacht.”

Verbinden

Voor Merlijn ligt het belang van ontwerpers in de zorg vooral in de mensgerichte en holistische aanpak. Geen tunnelvisie, maar een brede blik, vat ze samen. “Juist dat is nodig omdat we in de zorg die transitie moeten maken. Daarvoor moeten we anders kijken dan hoe we dat altijd deden. Als ontwerper moeten we ook innovatief en nieuwsgiering zijn, door te kijken naar oplossingen en technologie die out-of-the-box zijn. En naar de mogelijkheden die ze bieden. Maar we moeten bovenal verbinders zijn: van verschillende belangen en verschillende partijen. We maken de dingen vaak veel groter en complexer dan ze echt zijn. Dus is het belangrijk ze ook weer terug te brengen naar concrete oplossingen.”

 

Samenwerken of vragen?
Neem contact met ons op.

dr. ir. Merlijn Smits
Associate-lector Industrial Design
06-39662831
[email protected]

Fotografie: Thomas Busschers - Dienst Marketing Communicatie